Συμμετοχή του ΕΛΙΑΜΕΠ στο GLOBSEC Forum 2026

Στο φετινό GLOBSEC Forum, το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) συνδιοργάνωσε, μαζί με το Regional Cooperation Council (RCC), τo side-session με τίτλο «From Policy to People: Security and Opportunity through Regional Cooperation and EU Enlargement», το οποία συντόνισε ο Vladimír Bilčík (Senior Fellow, GLOBSEC). Το session προλόγισε ο Pavle Janković (Επικεφαλής του Πολιτικού Τμήματος του Regional Cooperation Council).

Στην παρέμβασή της, η Δρ. Ana Krstinovska (Κύρια Ερευνήτρια, think nea – New Narratives of EU Integration; Ερευνήτρια, Πρόγραμμα Διευρυμένης Ευρώπης – ΕΛΙΑΜΕΠ) παρουσίασε το έργο της πρωτοβουλίας του ΕΛΙΑΜΕΠ, think nea – New Narratives of EU Integration (το οποίο υποστηρίζεται από το OSF WB) και σκιαγράφησε τρία πιθανά σενάρια για το μέλλον της διεύρυνσης της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια. Σύμφωνα με το πρώτο και πλέον αισιόδοξο σενάριο, εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση καταφέρει να εντάξει όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων μέσα στην επόμενη δεκαετία, θα ενισχύσει σημαντικά την αξιοπιστία της και θα εδραιώσει τον ρόλο της ως παγκόσμιου δρώντα. Για να επιτευχθεί αυτό, ωστόσο, η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της, αντιμετωπίζοντας τόσο τις ανησυχίες των υφιστάμενων κρατών-μελών όσο και τις διμερείς διαφορές στην περιοχή. Το δεύτερο σενάριο προβλέπει την ένταξη μόνο του Μαυροβουνίου και της Αλβανίας. Παρότι μια τέτοια εξέλιξη θα έστελνε θετικό μήνυμα, θα μπορούσε παράλληλα να δημιουργήσει νέες διαχωριστικές γραμμές στην περιοχή. Στο δυσμενέστερο σενάριο, καμία χώρα των Δυτικών Βαλκανίων δεν θα ενταχθεί στην ΕΕ μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια. Αυτό θα είχε αρνητικές συνέπειες όχι μόνο για τις ίδιες τις χώρες της περιοχής, αλλά και για την αξιοπιστία και τη στρατηγική θέση της ΕΕ, προς όφελος ανταγωνιστικών γεωπολιτικών δυνάμεων. Η αποτυχία προώθησης της διεύρυνσης θα υπονόμευε περαιτέρω την επιρροή της ΕΕ στην περιοχή, θα ενίσχυε τους πιθανούς κινδύνους ασφαλείας και θα διαιώνιζε το κόστος των χαμένων ευκαιριών σε τομείς όπως η αμυντική ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού. Όπως επισημάνθηκε, υπάρχει σήμερα ένα παράθυρο ευκαιρίας τόσο για την ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων όσο και για τη διατήρηση της επιρροής και της γεωπολιτικής σημασίας της ΕΕ στην περιοχή.

Συνεχίζοντας τη συζήτηση, η Frauke Seebass (Ερευνήτρια, think nea – New Narratives of EU Integration & Πρόγραμμα Διευρυμένης Ευρώπης – ΕΛΙΑΜΕΠ) παρουσίασε το έργο του Defence Hub του ΕΛΙΑΜΕΠ και στη συνέχεια αναφέρθηκε στην επισήμανση της Roberta Metsola από την προηγούμενη ημέρα ότι η ΕΕ δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει τις ευκαιρίες που προσφέρει η στενότερη ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων. Όπως σημείωσε, σε πολλούς τομείς που σχετίζονται με τον στόχο της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, όπως οι αμυντικές δυνατότητες και οι κρίσιμες πρώτες ύλες, οι βασικοί επενδυτές παραμένουν εκτός ΕΕ, κυρίως η Κίνα, η Τουρκία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ χρειάζεται να υπερβεί σημαντικά την παραδοσιακή μεθοδολογία διεύρυνσης, ώστε να αξιοποιήσει τα αμοιβαία οφέλη και να ενσωματώσει άμεσα τις χώρες της περιοχής στις υφιστάμενες και αναδυόμενες πολιτικές και δομές.

Ο Christian Schmidt (Ύπατος Εκπρόσωπος για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη) τόνισε την ανάγκη ουσιαστικότερης εμπλοκής της ΕΕ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της νέας προσέγγισης των ΗΠΑ στην περιοχή, η οποία θέτει υπό αμφισβήτηση την «pax americana» που διαμορφώθηκε μετά τους πολέμους της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Όπως σημείωσε, η ευρωπαϊκή πορεία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης παραμένει μπλοκαρισμένη, καθώς η χώρα δεν έχει καταφέρει, λόγω έλλειψης ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων, ούτε να εξασφαλίσει τα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Ανάπτυξης ούτε να ξεκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις, οι οποίες βρίσκονται στο τραπέζι από το 2023. Εάν η ΕΕ επιθυμεί πραγματικά την ένταξη της χώρας, υπογράμμισε, θα πρέπει να επιδείξει πολύ μεγαλύτερη παρουσία και δημιουργικότητα.

Ο καθηγητής Hüseyin Bağcı (Καθηγητής, Middle East Technical University) προειδοποίησε ότι η σημερινή προσέγγιση της ΕΕ στη διεύρυνση δεν επαρκεί για την προώθηση των συμφερόντων της Ένωσης στον τομέα της στρατηγικής αυτονομίας, όπου τα Δυτικά Βαλκάνια εξακολουθούν να παραμένουν στο περιθώριο. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην παρουσία άλλων δρώντων στην περιοχή και στους δυνητικούς κινδύνους που δημιουργούν για την ΕΕ, λόγω των ήδη βαθιών διασυνδέσεων που έχουν αναπτυχθεί.

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Δρ. Predrag Zenović (Επικεφαλής Διαπραγματευτής του Μαυροβουνίου) υπογράμμισε τη σημασία του να αποδειχθεί στην πράξη ότι η διαδικασία διεύρυνσης λειτουργεί, τόσο προς όφελος της περιοχής όσο και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τόνισε ότι, παρότι η ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία έχει προσδώσει νέα γεωπολιτική δυναμική στη διεύρυνση, το Μαυροβούνιο δεν λαμβάνει «εκπτώσεις» στη διαδικασία. Αναφερόμενος στην περιφερειακή συνεργασία, επισήμανε την ανάγκη διατήρησης της διαφορετικότητας, παράλληλα με την αναζήτηση κοινού εδάφους, με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια να παραμένουν στο επίκεντρο της συζήτησης. Τέλος, σημείωσε ότι το Μαυροβούνιο θα φιλοξενήσει φέτος τόσο τη Διαδικασία του Βερολίνου όσο και τη Σύνοδο ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων.