Το Fair MusE στο UACES 2025: Ψηφιοποίηση, Δίκαιο της ΕΕ και το Μέλλον της Διακυβέρνησης των Μέσων Ενημέρωσης

Από τις 31 Αυγούστου έως τις 3 Σεπτεμβρίου 2025, η Ένωση Πανεπιστημίων για τις Σύγχρονες Ευρωπαϊκές Σπουδές (UACES) συγκέντρωσε ακαδημαϊκούς, ερευνητές και επαγγελματίες στο Πανεπιστήμιο Liverpool John Moores, με σκοπό την εξερεύνηση της ανθεκτικότητας και του μετασχηματισμού της Ευρώπης σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Μέσα σε αυτό το δυναμικό πλαίσιο, το έργο Fair MusE είχε έντονη παρουσία στη θεματική συνεδρία «Ψηφιοποίηση και Δίκαιο της ΕΕ: Αίτια και Επιπτώσεις» (1 Σεπτεμβρίου), με την Ευαγγελία Ψυχογιοπούλου (ΕΛΙΑΜΕΠ & Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου) και τον Καθηγητή Giuseppe Mazziotti (Συντονιστής και Κύριος Ερευνητής του Fair MusE) να συμμετέχουν αντίστοιχα ως ομιλήτρια και σχολιαστής.

Η συνεδρία συγκέντρωσε τέσσερις ουσιαστικές εισηγήσεις που προώθησαν τον διάλογο γύρω από το πώς η ψηφιοποίηση αναδιαμορφώνει τη διακυβέρνηση στην Ευρώπη:

• Απόκλιση πολιτικών μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ στον ψηφιακό τομέα.
  ΗAlison Harcourt και ο Seamus Simpson (Πανεπιστήμιο του Exeter) παρουσίασαν την από κοινού συγγραφή εργασία τους με τίτλο «Απόκλιση Πολιτικών ΗΒ και ΕΕ στον Ψηφιακό Τομέα», εξετάζοντας πώς το Brexit έχει οδηγήσει την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο σε διαφορετικές ψηφιακές πορείες. Έδειξαν ότι οι πολιτικές της ΕΕ για την ψηφιακή αγορά επηρεάζονται όλο και περισσότερο από ρυθμιστικές προσεγγίσεις εμπνευσμένες από τη Γαλλία και τη Γερμανία, δίνοντας έμφαση στον αυστηρότερο έλεγχο των αγορών και στις εγγυήσεις δημοσίου συμφέροντος, ενώ το ΗΒ έχει επιλέξει μια πορεία ανοιχτότητας και φιλελευθεροποίησης των διασυνοριακών ροών δεδομένων. Συζήτησαν επίσης την προσπάθεια της ΕΕ να διαμορφώσει ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που παραμένει ευέλικτο απέναντι στις τεχνολογικές εξελίξεις και τις μεταβολές της αγοράς, σε αντίθεση με το πιο εμπορικά προσανατολισμένο και ευέλικτο μοντέλο του ΗΒ. Η συγκριτική τους ανάλυση ανέδειξε ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την προσαρμοστικότητα της ρύθμισης σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο ψηφιακό περιβάλλον.
• Διακυβέρνηση των μέσων ενημέρωσης στη διασταύρωση κανονιστικών πλαισίων.
  ΟMatteo Trevisan (Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο) παρουσίασε την εργασία «Τέμνοντες Τροχιές: Η Αλληλεπίδραση της Ευρωπαϊκής Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων και του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες στη Διαμόρφωση της Διακυβέρνησης των Μέσων», την οποία συνέγραψε με τις Elda Brogi και Iva Nenadic. Στην εργασία αυτή, οι συγγραφείς αναλύουν τη νέα Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων και τη θεσμική αρχιτεκτονική που εισάγει — ιδίως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τις Υπηρεσίες Μέσων— και εξετάζουν τη διασύνδεσή της με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Αναδεικνύοντας τις επικαλυπτόμενες λειτουργίες και τις πιθανές τριβές μεταξύ αυτών των κανονιστικών πλαισίων, ο Trevisan επεσήμανε τόσο τις ευκαιρίες όσο και τις προκλήσεις ενός πολυεπίπεδου μοντέλου διακυβέρνησης, στο οποίο το Συμβούλιο Υπηρεσιών Μέσων, οι Συντονιστές Ψηφιακών Υπηρεσιών και άλλοι φορείς (όπως οι «αξιόπιστοι ειδοποιητές») πρέπει να συντονιστούν για την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή των κανόνων για τα μέσα και τις πλατφόρμες.
• Διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και ευρωπαϊκές αξίες.
  ΗΕυαγγελία Ψυχογιοπούλου (Fair MusE) εστίασε στην Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Στην εργασία της «Αξίες της ΕΕ και Διακυβέρνηση της ΤΝ: Ένα Ευρωπαϊκό Μοντέλο σε Διαμόρφωση;» εξετάζει πώς οι θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης, όπως κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ, ενσωματώνονται στο μοντέλο διακυβέρνησης της Πράξης. Αναλύει τους μηχανισμούς εφαρμογής και επιβολής και θέτει το ερώτημα κατά πόσο αυτή η πολύπλοκη αρχιτεκτονική μπορεί στην πράξη να διαφυλάξει τις διακηρυγμένες αξίες της Ένωσης — δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα και κράτος δικαίου — ή αν το χάσμα μεταξύ κανονιστικών φιλοδοξιών και σχεδιασμού παραμένει υπερβολικά μεγάλο.
• Ρύθμιση της κυβερνοασφάλειας και θεσμική πολυπλοκότητα.
  Τέλος, ηFederica Casarosa (Sant’Anna School for Advanced Studies) παρουσίασε την εργασία «Ρυθμίζοντας την Κυβερνοασφάλεια: Ο Ρόλος των Ανεξάρτητων Αρχών», καταγράφοντας μια δεκαετία ευρωπαϊκής νομοθετικής δραστηριότητας στον τομέα αυτό. Χαρτογράφησε τη δημιουργία ενός πυκνού δικτύου ευρωπαϊκών και εθνικών αρχών επιφορτισμένων με την αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών, αναδεικνύοντας τόσο τη διεύρυνση των ρόλων και αρμοδιοτήτων τους όσο και την ύπαρξη κενών και επικαλύψεων. Η παρέμβασή της υπογράμμισε τις προκλήσεις για την εξασφάλιση συνοχής και αποτελεσματικότητας σε έναν κατακερματισμένο αλλά ολοένα και πιο κρίσιμο τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο Καθηγητής Giuseppe Mazziotti σχολίασε τις τέσσερις εισηγήσεις υπό το πρίσμα των αξιών και της διακυβέρνησης. Τόνισε τη σημασία τοποθέτησης του διαλόγου για την ψηφιοποίηση εντός ευρύτερων ερωτημάτων θεσμικού σχεδιασμού, πολιτικής συνοχής και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Συνδέοντας τα θέματα αυτά με τις ανησυχίες του Fair MusE, ανέδειξε το πώς οι διαδικτυακές πλατφόρμες όχι μόνο μετασχηματίζουν τα νομικά και ρυθμιστικά πλαίσια, αλλά και επηρεάζουν βαθιά την οικονομική και ηθική αξία των δικαιωμάτων των δημιουργών, τις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες, και ειδικότερα τον μουσικό τομέα.

Για το Fair MusE, οι συζητήσεις αυτές αγγίζουν τον πυρήνα της ερευνητικής του ατζέντας. Το έργο διερευνά πώς τα σχήματα ψηφιακής διακυβέρνησης και η αλγοριθμική ισχύς διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο μουσικές συνθέσεις, εκτελέσεις και ηχογραφήσεις παράγονται, διανέμονται και καταναλώνονται — και πώς αυτές οι δυναμικές επηρεάζουν την ικανότητα των δημιουργών και των ερμηνευτών να αμείβονται δίκαια.

Αναδεικνύοντας αξίες όπως η διαφάνεια, η λογοδοσία και η δικαιοσύνη, το Fair MusE επιδιώκει να εντοπίσει δρόμους προς ένα πιο ισορροπημένο ψηφιακό οικοσύστημα, στο οποίο η ευρωπαϊκή πολιτική και ρύθμιση θα μπορούν να προστατεύουν τη δημιουργικότητα, σεβόμενες τα δικαιώματα των δικαιούχων στη μουσική.

Καταληκτικά, η συνεδρία ανέδειξε ότι οι αξίες και οι ρυθμιστικές δομές δεν αποτελούν περιφερειακά ζητήματα, αλλά θεμελιώδεις πυλώνες της ψηφιακής πολιτικής. Όπως δείχνει το έργο του Fair MusE, είναι αναγκαίες για την οικοδόμηση ενός πιο δίκαιου και βιώσιμου μέλλοντος για τη μουσική, τον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης — ιδίως σε μια εποχή όπου οι αλγόριθμοι των κυρίαρχων πλατφορμών και οι διαρκώς πιο εκτεταμένες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης τείνουν να περιορίζουν, αντί να ενισχύουν, την ελευθερία των μέσων και της καλλιτεχνικής έκφρασης.