Η γεωπολιτική της προώθησης της δημοκρατίας της ΕΕ το 2030: Φωνές από τη γειτονιά της Ένωσης

Το παρόν policy brief, το οποίο υπογράφεται από τη Δρα Ιζαμπέλ Ιωαννίδου, Κύρια Ερευνήτρια στο Πρόγραμμα Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΕΛΙΑΜΕΠ δημοσιεύεται στο πλαίσιο του έργου EMBRACing changE – Overcoming Obstacles and Advancing Democracy in the European Neighbourhood (EMBRACE). Το EMBRACE (2022–2025) είναι μια πολυεθνική ερευνητική πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενίσχυση της ικανότητας των φορέων χάραξης πολιτικής της ΕΕ, αλλά και των δρώντων που προάγουν τη δημοκρατία, να αναπτύσσουν αποτελεσματικές στρατηγικές για την προώθηση του εκδημοκρατισμού. Το έργο καλύπτει πέντε περιοχές, τα Δυτικά Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη, τον Νότιο Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, και συνδυάζει συγκριτική ανάλυση, ενεργή συμμετοχή ενδιαφερομένων και νέα εργαλεία συλλογής δεδομένων για την κατανόηση των εμποδίων αλλά και των παραγόντων που ευνοούν τον εκδημοκρατισμό.

Επικεντρωμένο στο Work Package 7 – The Geopolitics of EUDP, το policy brief εξετάζει το ασταθές γεωπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να δράσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αυξημένος ρόλος της Ρωσίας και της Κίνας, μέσω παρεμβάσεων και εκστρατειών παραπληροφόρησης, σε συνδυασμό με τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, αλλά και την ενίσχυση της πόλωσης και του λαϊκισμού εντός και εκτός ΕΕ, δημιουργούν ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, οι διαδικασίες εκδημοκρατισμού στις γειτονικές χώρες της Ένωσης περιορίζονται ή ακόμη και αντιστρέφονται, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η προώθηση της δημοκρατίας δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις γεωπολιτικές προκλήσεις.

Για την κατανόηση αυτής της δυναμικής, το EMBRACE οργάνωσε scenario building workshops σε Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Ουκρανία και Γεωργία, καθώς και συνεντεύξεις με ενδιαφερόμενους φορείς στην Αλγερία. Οι συζητήσεις είχαν διττό στόχο: αφενός να αξιολογήσουν την πορεία και τους κινδύνους που απειλούν τη δημοκρατική εξέλιξη των χωρών έως το 2030· αφετέρου να προσδιορίσουν τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ΕΕ ώστε να αμβλύνει τα εμπόδια και να ενισχύσει τους θετικούς παράγοντες. Η τοπικά καθοδηγούμενη προσέγγιση διασφάλισε ότι ελήφθησαν υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε χώρας και οι άτυπες ισορροπίες ισχύος, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση πιο ρεαλιστικών προβλέψεων.

Το policy brief καταλήγει σε προτάσεις προς την ΕΕ για την αναπροσαρμογή των στρατηγικών της στην προώθηση της δημοκρατίας υπό συνθήκες γεωπολιτικού ανταγωνισμού και αβεβαιότητας. Τονίζει ότι η αποτελεσματικότητα προϋποθέτει προσαρμογή στις τοπικές πραγματικότητες, αξιοποίηση εργαλείων πρόγνωσης και scenario building, καθώς και διατήρηση της αξιοπιστίας της ΕΕ ως συνεπούς και στρατηγικού δρώντα. Μέσα από την ενσωμάτωση εμπειρικών δεδομένων και τοπικά θεμελιωμένων προοπτικών, το κείμενο συμβάλλει στον ευρύτερο στόχο του EMBRACE: να εξοπλίσει την ΕΕ με πιο ευέλικτα και ανθεκτικά εργαλεία για την προώθηση της δημοκρατίας στη γειτονιά της.

Διαβάστε το κείμενο εδώ σε μορφή pdf.