Από τα Ακατέργαστα Μεταλλεύματα στη Στρατηγική Αυτονομία: O ρόλος των Δυτικών Βαλκανίων στη Στρατηγική της Ευρώπης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες

Το policy brief της Δρ. Ana Krstinovska, Κύρια ερευνήτρια, think nea – New Narratives of EU Integration & Ερευνήτρια, Πρόγραμμα Διευρυμένης Ευρώπης, ΕΛΙΑΜΕΠ, με τίτλο «From Raw Ores to Strategic Autonomy: The Western Balkans in Europe’s Critical Raw Materials Strategy», βασίζεται και αναπτύσσει τα ευρήματα της θεματικής έκθεσης “Raw Materials for a Resilient Europe: The EU’s Strategic Partnership with the Western Balkans”, (A. Krstinovksa & A. Wolf). Το κείμενο εξετάζει τη στρατηγική σημασία των Δυτικών Βαλκανίων για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σε κρίσιμες πρώτες ύλες και για την ενίσχυση της βιομηχανικής της ανθεκτικότητας. Αποτελεί μέρος της πρωτοβουλίας think nea – New Narratives of EU Integration, η οποία υλοποιείται από το ΕΛΙΑΜΕΠ με την υποστήριξη του Open Society Foundations – Western Balkans.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act – CRMA) και του εντεινόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού για την πρόσβαση σε στρατηγικούς πόρους, το policy brief αναλύει τον αναδυόμενο ρόλο των Δυτικών Βαλκανίων ως σημαντικού, αλλά ακόμη αναξιοποίητου, τμήματος του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος πρώτων υλών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα σημαντικά αποθέματα χαλκού, λιθίου, αλουμινίου, νικελίου, αντιμονίου και σπάνιων γαιών της περιοχής, καθώς και στις γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις των υφιστάμενων προτύπων εξόρυξης και εμπορίου.

Η ανάλυση καταδεικνύει ότι οι υφιστάμενες αλυσίδες αξίας κατευθύνουν σε μεγάλο βαθμό τα ακατέργαστα μεταλλεύματα και συμπυκνώματα από τα Δυτικά Βαλκάνια προς την Κίνα, ενώ τα επεξεργασμένα προϊόντα διοχετεύονται κυρίως στις αγορές της ΕΕ. Αυτό ενισχύει τις στρατηγικές ευαλωτότητες της Ευρώπης και περιορίζει τη βιομηχανική αναβάθμιση της περιοχής. Παράλληλα, το κείμενο εξετάζει τον αυξανόμενο ρόλο μη ευρωπαϊκών δρώντων στον εξορυκτικό τομέα, την έλλειψη επαρκών τοπικών δυνατοτήτων επεξεργασίας και διύλισης, καθώς και τις προκλήσεις διακυβέρνησης, περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής αποδοχής που συνδέονται με μεγάλης κλίμακας μεταλλευτικά έργα.

Βάσει αυτών των διαπιστώσεων, το κείμενο υποστηρίζει ότι η ΕΕ θα πρέπει να υπερβεί μια στενά εξορυκτική προσέγγιση και να ενσωματώσει πιο ουσιαστικά τη συνεργασία στον τομέα των πρώτων υλών στη διαδικασία διεύρυνσης. Προτείνει μια στρατηγική που εστιάζει στην αναβάθμιση των αλυσίδων αξίας, στην περιφερειακή βιομηχανική ολοκλήρωση, στις επενδύσεις σε υποδομές επεξεργασίας και ανακύκλωσης, στην επικαιροποίηση γεωλογικών χαρτογραφήσεων και στην ενίσχυση των όρων διακυβέρνησης που συνδέονται με τα κεφάλαια της ενταξιακής διαδικασίας της ΕΕ.

Η Δρ. Krstinovska καταλήγει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, εφόσον ενταχθούν με αξιόπιστο, βιώσιμο και κοινωνικά υπεύθυνο τρόπο στα βιομηχανικά και ρυθμιστικά πλαίσια της ΕΕ. Υπό αυτό το πρίσμα, η συνεργασία στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών παρουσιάζεται όχι μόνο ως οικονομική αναγκαιότητα, αλλά και ως γεωπολιτική ευκαιρία συνδεδεμένη με τη διεύρυνση της ΕΕ, ικανή να ενισχύσει τόσο την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα όσο και την ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής.

Μπορείτε να διαβάσετε το policy brief εδώ.