Αλέκος Κρητικός, Ειδικός Σύμβουλος ΕΛΙΑΜΕΠ, Πρώην ανώτερο στέλεχος, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρώην Γεν. Γραμματέας, Υπουργείο Εσωτερικών
Ο φετινός λόγος της προέδρου της Επιτροπής για την «Κατάσταση της Ένωσης» θα εκφωνηθεί σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ευρώπη δείχνει να περιορίζεται όλο και περισσότερο σε ρόλο θεατή των παγκόσμιων εξελίξεων αντί να πρωταγωνιστεί σε αυτές. Η απαξιωτική αντιμετώπιση της ΕΕ από το σύστημα Τραμπ και η σύνοδος της Σαγκάης είναι δύο μόνο από τα φαινόμενα που συνηγορούν υπέρ αυτής της διαπίστωσης.
Τα περιθώρια αντίδρασης της ΕΕ έχουν στενέψει απελπιστικά – αν δεν έχουν ήδη μηδενιστεί – και η ανάγκη για ανάληψη άμεσης και συνολικής δράσης έχει πλέον υπαρξιακό χαρακτήρα για την Ένωση. Ο λόγος της Ούρσουλας φον ντερ Λάϊεν για την «Κατάσταση της Ένωσης» θα πρέπει να απαντήσει στην ανάγκη αυτή υιοθετώντας χωρίς άλλες αναβολές, δισταγμούς και μικροψυχίες, τις προτάσεις που διατυπώθηκαν στις εκθέσεις Λέττα και Ντράγκι και συνοψίστηκαν εκ νέου στην πρόσφατη ομιλία του Μάριο Ντράγκι στη συνάντηση στο Ρίμινι.
Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, η ανάπτυξη ευρείας βιομηχανικής πολιτικής, η ένωση των κεφαλαιαγορών, η επιδίωξη της στρατηγικής και αμυντικής αυτονομίας της ΕΕ, η συντονισμένη ανάπτυξη της Έρευνας και Τεχνολογίας, η συνεχής προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, είναι οι βασικότερες από αυτές και σίγουρα παραλείπονται και άλλες, επίσης πολύ σημαντικές. Η εφαρμογή των προτάσεων αυτών θα πρέπει να συμπληρωθεί από την υπεράσπιση των δημοκρατικών αξιών και του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και από μια μεταναστευτική πολιτική που, σεβόμενη τις ευρωπαϊκές αξίες, θα διαφυλάσσει ταυτόχρονα την κοινωνική συνοχή και θα συμβάλλει στη διασφάλιση του ανθρώπινου δυναμικού που είναι αναγκαίο για την οικονομική και δημογραφική ανάπτυξη. Όλα αυτά όμως θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν αν δεν υπάρξει παράλληλα μια θαρραλέα πολιτική και θεσμική αναδιοργάνωση της ΕΕ που θα οδηγήσει σε νέες μορφές ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Στις 10 Σεπτεμβρίου θα ξέρουμε αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει λάβει το μήνυμα.
Στέλλα Λαδή, Πάντειο Πανεπιστήμιο και Queen Mary University of London, Ερευνήτρια ΕΛΙΑΜΕΠ
Στην ετήσια ομιλία της Προέδρου της Επιτροπή για την Κατάσταση της Ένωσης θα πρέπει να εστιάσουμε όχι μόνο στο τι θα ειπωθεί αλλά κυρίως στο τι θα αποσιωπηθεί. Η τεταμένη διεθνής συγκυρία λόγω των πολλαπλών συγκρούσεων και κυρίως αυτών της Γάζας και της Ουκρανίας καθώς και η νέα διατλαντική (αν)ισορροπία καθιστούν βέβαιο ότι η κοινή Ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια θα είναι ίσως το κεντρικό θέμα της ομιλίας. Εξίσου κεντρική θέση περιμένουμε να έχουν οι εταιρικές και εμπορικές σχέσεις όπως με την Ασία, τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική καθώς έχει γίνει πλέον σαφές ότι η ΕΕ πρέπει να διαφοροποιήσει και να επεκτείνει τους εταίρους της. Αυτό που όμως έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι πόση έμφαση θα δοθεί στις δύο πρώην ναυαρχίδες της Ευρωπαϊκής πολιτικής: την πράσινη οικονομία και τη ρύθμιση των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης. Γιατί το ακροατήριο φέτος περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά δεν είναι μόνο οι Ευρωπαίοι πολίτες αλλά και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ που θα ήθελε να δει μια αποδυνάμωση αυτών των πολιτικών. Είναι σημαντικό για την αξιοπρέπεια και παγκόσμια αξιοπιστία της Ευρώπης οι προτεραιότητες αυτές να παραμείνουν κεντρικές έστω και στο συμβολικό επίπεδο της ετήσιας αυτής ομιλίας.
Έλενα Λαζάρου, Γενική Διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ
Το 2025 βρίσκει την Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμέτωπη με εξωτερικές προκλήσεις και με την απειλή εσωτερικών ρηγμάτων. Η ετήσια ομιλία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την Κατάσταση της Ένωσης αποτελεί ευκαιρία χάραξης στρατηγικής πορείας αλλά και ενίσχυσης της πεποίθησης ότι η Ένωση μπορεί να ανταποκριθεί στις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές προκλησεις της εποχής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο επταετής προϋπολογισμός (2028–2034), ο οποίος προκαλεί πολιτικές εντάσεις μεταξύ των κρατών-μελών, αγροτικών και βιομηχανικών συμφερόντων και πολιτικών ομάδων. Η φον ντερ Λάιεν θα επιδιώξει να ισορροπήσει ανάμεσα σε φιλελεύθερες και πράσινες προτεραιότητες, σε ζητήματα όπως η επαναβιομηχάνιση, η κοινωνική συνοχή και η μετανάστευση καθώς και να στηρίξει το πιο ευέλικτο σχήμα του προτεινόμενου ( και ενισχυμένου) προϋπολογισμού.
Κομβικά σημεία της ομιλίας θα είναι αυτά της εξωτερικής πολιτικής: η στήριξη στην Ουκρανία και η ανάγκη για ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας. Μεγάλη πρόκληση για την Πρόεδρο αποτελεί η παρουσίαση στοχευμένου πλάνου για τις διατλαντικές σχέσεις, καθώς η πρόσφατη εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ έχει ήδη δεχτεί σκληρη κριτική από πολλές πλευρές της ΕΕ.
Η Πρόεδρος θα επαναβεβαιώσει τη σημασία της δημοκρατίας και της διεθνούς έννομης τάξης και την ανάγκη στήριξής τους από την ΕΕ σε μια εποχή ανόδου αντιδημοκρατικών δυνάμεων και κατάλυσης του διεθνούς και ανθρωπιστικού δικαίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να επιλέξει: θα κινηθεί προς στρατηγική αυτονομία και ενότητα, ή θα εγκλωβιστεί σε εσωτερικές αντιφάσεις και εξωτερικούς εκβιασμούς;
Μάνος Ματσαγγάνης, Καθηγητής Δημόσιας Οικονομικής στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου, Επικεφαλής του Προγράμματος Ελληνικής & Ευρωπαϊκής Οικονομίας του ΕΛΙΑΜΕΠ
Για πρώτη φορά μετά από 80 χρόνια, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτόγνωρες απειλές.
Κάποιες προέκυψαν ξαφνικά, αν και οι ρίζες τους πάνε βαθιά στο χρόνο: ρωσική επιθετικότητα, αμερικανική αντιπάθεια, κινεζικός επεκτατισμός, μεσανατολική ανάφλεξη.
Άλλες είναι προϊόν αδυναμιών που δεν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως, και που σήμερα έχουν κακοφορμίσει: οικονομική υστέρηση, έλλειμμα καινοτομίας, δημογραφική γήρανση, θεσμική ακινησία, πολιτικός κατακερματισμός.
Το συνδυασμένο αποτέλεσμά τους είναι ότι τα παιδιά μας και τα παιδιά τους κινδυνεύουν να μεγαλώσουν σε μια Ήπειρο ευάλωτη και ανασφαλή, ανήμπορη να υπερασπιστεί τον εαυτό της, με ξεπερασμένη οικονομία, στάσιμο βιοτικό επίπεδο, και κοινωνίες που βράζουν από θυμό.
Εύκολα μπορεί να περιγράψει κανείς το ζοφερό σενάριο. Η νίκη της Λεπέν (ή του Μπαρντελλά) στις προεδρικές εκλογές του 2027 θα φέρει τη Γαλλία σε τροχιά σύγκρουσης με την ΕΕ, και θα παραλύσει οποιαδήποτε απόπειρα συγκροτημένης ευρωπαϊκής αντίδρασης.
Στη σύγχυση που θα επακολουθήσει, η κάθε χώρα θα προσπαθήσει να περισώσει ό,τι μπορεί. Αφήνω στη φαντασία του αναγνώστη τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την Εσθονία, ή για τη Δανία (και – γιατί όχι; – για την Κύπρο ή την Ελλάδα).
Το εναλλακτικό σενάριο ξεκινά από τη συνειδητοποίηση ότι καμιά χώρα δεν θα τα καταφέρει μόνη της. Άρα: στενή συνεργασία για την άμυνα, την οικονομία, τη μετανάστευση. Δεν είναι το επικρατέστερο. Είναι απαιτητικό. Είναι όμως το μόνο που μπορεί να μας γλυτώσει από χειρότερες περιπέτειες.
Σπύρος Μπλαβούκος, Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Επικεφαλής Ευρωπαϊκού Προγράμματος, ΕΛΙΑΜΕΠ
& Πάνος Πολίτης Λάμπρου, Βοηθός Ερευνητής, ΕΛΙΑΜΕΠ
To περιεχόμενο της ομιλίας της Προέδρου της Επιτροπής είναι αναπόφευκτα άμεσα συνδεδεμένο με το πρόγραμμα δράσης του τρέχοντος έτους, αλλά και ανταποκρινόμενο στις διεθνείς εξελίξεις.
Κατά το τρέχον έτος, η Επιτροπή εστιάζει σε δύο βασικούς πυλώνες: την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας. Ξεκινώντας με τον πρώτο, η ευρωπαϊκή οικογένεια επιδιώκει να επιταχύνει την απλούστευση των διαδικασιών και την εκπόνηση στρατηγικών που στοχεύουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Η προετοιμασία της παραγωγικής βάσης απέναντι στις προκλήσεις (αλλά και τις ευκαιρίες) που παρουσιάζουν η παγκοσμιοποίηση, η ψηφιοποίηση και η πράσινη μετάβαση, ήταν κομβικό σημείο στην περσινή ομιλία της Προέδρου, κατά την οποία παρουσίασε το όραμά της για τη δεύτερη θητεία της ενώπιον της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στον δεύτερο πυλώνα, η Λευκή Βίβλος για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας και το σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης, αναπόσπαστο κομμάτι του οποίου είναι ο Κανονισμός SAFE, έχουν κυριαρχήσει στην προσπάθεια εμπέδωσης της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Κύριος στόχος και κοινή συνισταμένη παραμένει η δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου για την ανάπτυξη ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων, που θα συντελέσουν στην επίτευξη της πολυπόθητης στρατηγικής αυτονομίας.
Οι διεθνείς εξελίξεις με την επιστροφή του Προέδρου Τραμπ και τον (νέο)προστατευτισμό που πρεσβεύει, η συνεχιζόμενη ανάγκη στήριξης της ουκρανικής αντίστασης, αλλά και η ευρύτερη ρευστότητα του παγκόσμιου γεωοικονομικού και γεωπολιτικού περιβάλλοντος επιβάλλουν παρόμοιες στοχεύσεις για την ΕΕ και την Επιτροπή. Έτσι, οι δύο προαναφερθέντες πυλώνες αναμένεται να κυριαρχήσουν και στην φετινή ομιλία της φον ντερ Λάιεν. Ωστόσο, η ασφάλεια δεν περιορίζεται μόνο στη στρατιωτική διάσταση. Συνδέεται με την ετοιμότητα της κοινωνίας απέναντι σε ποικίλες μορφές κρίσεων, τη διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων, την ενεργειακή αυτονομία, την οικονομική ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα των δημοκρατικών θεσμών και αξιών, τα οποία αναμένεται να αναδειχτούν ως ζητούμενα και για την επόμενη προγραμματική περίοδο. Έτσι, το νέο (υπαρξιακό;) αφήγημα της Ένωσης διαμορφώνεται γύρω από μία «συνολική άμυνα», όπου η ασφάλεια και η άμυνα τέμνουν κάθε πτυχή των εσωτερικών πολιτικών της Ένωσης, από την ενέργεια έως την κοινωνική συνοχή, και η υλοποίηση των Εκθέσεων Λέττα και Ντράγκι αποτελεί βασική προτεραιότητα προκειμένου να μην μετατραπεί η ΕΕ σε «γρασίδι πάνω στο οποίο οι ελέφαντες τσακώνονται».
Αναλυτές
