Έργα και Ημέρες του Πρώτου Χρόνου της VDL 2.0

Η δεύτερη θητεία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εδράζεται σε επτά θεματικές προτεραιότητες που αποτυπώνουν την προσπάθεια του εκτελεστικού βραχίονα της Ένωσης να συνδυάσει διαφορετικούς τομείς πολιτικής για την ευημερία του ευρωπαϊκού δήμου. Το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2025 περιλαμβάνει 51 νέες πρωτοβουλίες και υπογραμμίζει την ανάγκη απλούστευσης και μείωσης του διοικητικού φόρτου, αναδεικνύοντας τη στροφή προς «μια Ένωση ταχύτερη και απλούστερη». Παράλληλα, είναι έκδηλη η τάση για ανάληψη πιο ενεργού ρόλου σε τομείς που παραδοσιακά το υπερεθνικό στοιχείο ήταν αρκετά περιορισμένο. Για την Ελλάδα, τα ευρωπαϊκά πεπραγμένα και οι μελλοντικές ενέργειες έχουν άμεσο αντίκτυπο σε κρίσιμους εθνικούς τομείς. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά προετοιμάζεται για τον καθοριστικό ρόλο που θα αναλάβει στις διαπραγματεύσεις του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034.

• Η επικείμενη ομιλία για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία συνήθως κινείται σε γενικό πλαίσιο, προσφέρει μία σαφή εικόνα για την κατεύθυνση της ΕΕ σε κράτη-μέλη, πολίτες, επιχειρήσεις, αλλά και εταίρους, ώστε να προσαρμοστούν και να ευθυγραμμιστούν με τις επικείμενες δράσεις.
• Δεν αποτελεί μόνο απολογισμό των πεπραγμένων. Πρόκειται για μία κρίσιμη δοκιμασία αξιοπιστίας, καθώς θα γεννήσει το ερώτημα του εάν και κατά πόσο θα καταφέρει η Επιτροπή να μετατρέψει τις εξαγγελίες και τις φιλοδοξίες της σε υλοποιήσιμα μέτρα. Η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη θα κρίνει την αξιοπιστία της Επιτροπής και την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το ευρωπαϊκό εγχείρημα.
• Συγχρόνως, αντικείμενο αξιολόγησης αναμένεται να είναι και η νέα δομή της Επιτροπής. Εννέα μήνες μετά τη θεσμοθέτηση νέων χαρτοφυλακίων στο Κολλέγιο των Επιτρόπων, θα κριθεί κατά πόσο αυτά έχουν καταφέρει να επιτελέσουν το ρόλο τους.
• Η Ελλάδα, ασκώντας την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή των διαπραγματεύσεων, στη διάρκεια των οποίων θα οριστικοποιηθεί το ύψος των χρηματοδοτικών εργαλείων για όλους τους τομείς πολιτικής. Για την Αθήνα, η πρόκληση θα είναι όχι μόνο να βρει κοινό έδαφος μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά και να προωθήσει τις δικές της προτεραιότητες.

Το κείμενο υπογράφει ο Πάνος Πολίτης Λάμπρου, Βοηθός Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Εισαγωγή

Η δεύτερη θητεία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαρακτηρίζεται από 7 θεματικές προτεραιότητες, οι οποίες βασίζονται στις πολιτικές κατευθύνσεις  που η Πρόεδρος παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούλιο του 2024. Οι προτεραιότητες για την περίοδο 2024-2029 είναι οι εξής: βιώσιμη ευημερία και ανταγωνιστικότητα, ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, στήριξη των ανθρώπων, ενίσχυση των κοινωνιών και του κοινωνικού μοντέλου, διατήρηση της ποιότητας ζωής, προστασία της δημοκρατίας και προάσπιση των αξιών, η Ευρώπη στον κόσμο και προετοιμασία της Ένωσης για το μέλλον.

Το πρόγραμμα εργασίας για το 2025 δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2025 και διαρθρώνεται επί τη βάσει των προαναφερθεισών πολιτικών προτεραιοτήτων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν παράλληλα τις πολιτικές κατευθύνσεις και τις επιστολές ανάθεσης καθηκόντων στα μέλη του Κολλεγίου των Επιτρόπων. Συνολικά, περιλαμβάνει 51 νέες πρωτοβουλίες, ενώ τουλάχιστον 18 εξ αυτών αποτελούν νομοθετικές πρωτοβουλίες. Ειδική μνεία έχει γίνει στην απλούστευση των διαδικασιών στο εσωτερικό της Ένωσης, με ποσοστό άνω του 60% των νομοθετικών πρωτοβουλιών να άπτονται αυτής. Η Πρόεδρος της Επιτροπής έχει πολλάκις υπογραμμίσει την επιτακτική ανάγκη μείωσης του διοικητικού φόρτου και απλούστευσης της νομοθεσίας. Στις πολιτικές κατευθύνσεις, αναφέρεται ρητά η πρόθεσή της για «μια Ένωση ταχύτερη και απλούστερη».

Εν όψει της φετινής ομιλίας για την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (State of the Union), κατά τη διάρκεια της οποίας η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να παρουσιάσει τα πεπραγμένα του Κολλεγίου των Επιτρόπων από την ανάληψη των καθηκόντων του (ήτοι την 1^η Δεκεμβρίου 2024), το ενδιαφέρον εστιάζεται στην ανάλυση των πολιτικών που θα προωθηθούν το επόμενο χρονικό διάστημα. Η ομιλία, η οποία συνήθως κινείται σε γενικό πλαίσιο, προσφέρει μία σαφή εικόνα για την κατεύθυνση της ΕΕ σε κράτη-μέλη, πολίτες, επιχειρήσεις, αλλά και εταίρους, ώστε να προσαρμοστούν και να ευθυγραμμιστούν με τις επικείμενες δράσεις.

Ενόσω αναμένουμε την ομιλία, είναι χρήσιμο να εξετασθεί τι έχει επιτευχθεί έως σήμερα. Το παρόν κείμενο δομείται στη βάση των πολιτικών προτεραιοτήτων και παρουσιάζει ενδεικτικά παραδείγματα από τα σημαντικότερα πεπραγμένα της Επιτροπής από τον Δεκέμβριο του 2024 έως σήμερα. Τα πεπραγμένα αυτά έχουν λάβει διαφορετικές μορφές (π.χ. νομοθετική πρόταση, στρατηγική, σχέδιο δράσης, οδικός χάρτης κλπ.) ανάλογα με την πολιτική ωρίμανση και τη στοχοθεσία κάθε πρότασης.[1]

Έπειτα, παρουσιάζεται η ελληνική οπτική επί των πεπραγμένων και των προγραμματισμένων ενεργειών της Επιτροπής. Στην τελευταία ενότητα, η ανάλυση θα στραφεί στο ερώτημα «τι μέλλει γενέσθαι» στη φετινή ομιλία για την κατάσταση της ΕΕ.

Βιώσιμη ευημερία και ανταγωνιστικότητα

Η Έκθεση Ντράγκι του Σεπτεμβρίου του 2024 λειτούργησε ως τη βάση της Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας, η οποία δημοσιεύτηκε στα τέλη του Ιανουαρίου του 2025. Εν ολίγοις, η Πυξίδα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίον η Ένωση θα καταφέρει να α) ενισχύσει την καινοτομία, β) να στραφεί προς μία πιο καθαρή και οικονομικά προσιτή ενέργεια, και γ) να διαφοροποιήσει τις αλυσίδες εφοδιασμού της. Σε αυτή την κατεύθυνση, η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει ένα πλήθος στρατηγικών και άλλων εγγράφων (π.χ. τη Συμφωνία για καθαρή βιομηχανία το Φεβρουάριο, τη Στρατηγική για τις νεοφυείς επιχειρήσεις και την επέκτασή τους και τη Στρατηγική για την Ενιαία Αγορά τον Μάιο και τη Στρατηγική για την Κβαντική Ευρώπη τον Ιούλιο). Βέβαια, όπως ήταν αναμενόμενο, ένα μεγάλο μερίδιο των πεπραγμένων ανήκει στις (προτάσεις για) νομοθετικές πρωτοβουλίες για απλούστευση των διαδικασιών. Πιο συγκεκριμένα, 6 δέσμες μέτρων “Omnibus” σε ποικίλους τομείς πολιτικής είχαν προταθεί από την Επιτροπή. Ακόμα, η καταρχήν πολιτική συμφωνία στις διαπραγματεύσεις για το εμπόριο με 4 κράτη της MERCOSUR (Δεκέμβριος 2024) υποδεικνύει το επίμονο ενδιαφέρον της Ένωσης για προάσπιση του ελεύθερου και αμοιβαία επωφελούς εμπορίου. Όπως παρουσιάζει ο Πίνακας Ι, εντός του τρέχοντος έτους αναμένεται να κατατεθούν προτάσεις για 6 νομοθετικές πρωτοβουλίες, 1 στρατηγική και 1 σχέδιο.

Πίνακας I: Ενδεικτικός κατάλογος με εναπομείνασες πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2025 (βιώσιμη ευημερία και ανταγωνιστικότητα)

Ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια

Η ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια έχει μετατραπεί σε κορυφαία προτεραιότητα της Επιτροπής εξαιτίας, μεταξύ άλλων, του πολέμου στην Ουκρανία, της γενικότερης ρωσικής προκλητικότητας και της αμερικανικής απεμπλοκής από τη Γηραιά Ήπειρο. Μέσα σε αυτό το δυσμενές γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ίδρυσε το χαρτοφυλάκιο του Επιτρόπου Άμυνας και Διαστήματος για να αναδείξει τη σημασία αυτής της νέας διάστασης.

Στη συνέχεια, η Επιτροπή ανακοίνωσε τη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας και το σχέδιο ‘ReArm Europe’ που δύναται να κατευθύνει έως 800 δις. Ευρώ στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας.

Πέρα από τα αμιγώς αμυντικά εγχειρήματα, η Ένωση φαίνεται ότι υιοθετεί τις ιδέες της Έκθεσης Νιινίστο του Οκτωβρίου του 2024 και προωθεί στρατηγικές που άπτονται της έννοιας της «συνολικής άμυνας». Σε αυτό το πλαίσιο, η Στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας, η πρόταση για μία Πράξη για τα φάρμακα κρίσιμης σημασίας, η Στρατηγική για τα ιατρικά αντίμετρα, η Στρατηγική για τη δημιουργία αποθεμάτων, σε συνδυασμό με την Στρατηγική για την Εσωτερική Ασφάλεια, την πρόταση για τη θέσπιση ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος για τις επιστροφές και το Σχέδιο Δράσης για την κυβερνοασφάλεια των νοσοκομείων και των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης, έρχονται να προσφέρουν ένα ολιστικό δίχτυ προστασίας έναντι πολλαπλών απειλών. Η έννοια της ετοιμότητας έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής οικογένειας. Σε αρκετές εθνικές πρωτεύουσες συζητείται η αναβίωση της στρατιωτικής θητείας, στοχεύοντας σε ένα σκανδιναβικού τύπου μοντέλο «συνολικής άμυνας» που συνδυάζει τη στρατιωτική και τη μη στρατιωτική διάσταση της άμυνας. Αν και η προτεραιότητα της Επιτροπής φαίνεται πως (θα) είναι η υλοποίηση του Κανονισμού SAFE, ο Πίνακας ΙΙ παρουσιάζει τις 3 πρωτοβουλίες που αναμένεται να ανακοινωθούν στο προσεχές διάστημα.

Πίνακας II: Ενδεικτικός κατάλογος με εναπομείνασες πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2025 (ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια)

Στήριξη των ανθρώπων, ενίσχυση των κοινωνιών και του κοινωνικού μοντέλου

Το κόστος ζωής, οι κοινωνικές ανισότητες και το χάσμα κέντρου-περιφέρειας έχουν επηρεάσει αρνητικά τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, ενώ παράλληλα η σύγχρονη εποχή απαιτεί νέες δεξιότητες που θα πρέπει να αποκομίσουν επιχειρήσεις και εργαζόμενοι για να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Με γνώμονα τη στήριξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, η Επιτροπή ανακοίνωσε τον Μάρτιο την Ένωση Δεξιοτήτων, προκειμένου να αναβαθμιστούν οι δεξιότητες του ευρωπαϊκού δήμου και να επιτραπεί στην Ένωση να προσελκύσει και να διατηρήσει ταλέντα σε κρίσιμους τομείς εντός των συνόρων της. Αν και το πρόγραμμα εργασίας για το 2025 δεν περιλαμβάνει κάποια καινούρια πρωτοβουλία για τη στεγαστική κρίση, η Πρόεδρος της Επιτροπής έχει δεσμευτεί ότι α) θα υποβάλει ένα σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης, και β) θα συνεργαστεί με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για μία επενδυτική πλατφόρμα για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση.[2] Μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να δημοσιευτούν 3 πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης, όπως υποδηλώνει ο Πίνακας ΙΙΙ.

Πίνακας III: Ενδεικτικός κατάλογος με εναπομείνασες πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2025 (στήριξη ανθρώπων, ενίσχυση κοινωνιών και κοινωνικού μοντέλου)

Διατήρηση της ποιότητας ζωής

Η γεωργία θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής. Η στήριξή της αποτελεί προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. Έχοντας ως στόχο την επισιτιστική αυτοδυναμία και τη στήριξη της αλυσίδας αξίας των τροφίμων, η Επιτροπή έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην απλούστευση των διαδικασιών της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ενώ έχει ανακοινώσει το (Φεβρουάριος) για να κάνει τη γεωργία και τα τρόφιμα πιο ελκυστικούς τομείς για τους νέους. Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή έχει καταθέσει   (Ιούλιος), επιδιώκοντας να θέσει ένα κλιματικό στόχο προς επίτευξη έως το 2040. Τέλος, το και η  , που ανακοινώθηκαν τον Ιούνιο του 2025, στοχεύουν στην τόνωση της γαλάζιας οικονομίας και στην προστασία των υδάτων, η ανθεκτικότητα των οποίων «αποτελεί για την ΕΕ ζήτημα ασφάλειας και ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων». Σύμφωνα με το πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους, δεν αναμένονται νέες πρωτοβουλίες σε αυτόν τον τομέα πολιτικής.

Προστασία της δημοκρατίας και προάσπιση των αξιών

Εν καιρώ αμφισβήτησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας, η ανθεκτικότητα της δημοκρατίας και η ετοιμότητα της κοινωνίας θεωρούνται βασικοί στόχοι της Επιτροπής. Επιπροσθέτως, η προάσπιση και η ενίσχυση του κράτους δικαίου αποτελούν βασικό καθήκον του εκτελεστικού βραχίονα της Ένωσης ως «θεματοφύλακας των Συνθηκών». Σε αυτό το πλαίσιο, ο Οδικός Χάρτης για τα δικαιώματα των γυναικών (Μάρτιος) επιδιώκει να εξαλείψει την έμφυλη βία και να διασφαλίσει την ίση μεταχείριση των γυναικών. Έως τη λήξη του τρέχοντος έτους, 3 πρωτοβουλίες αναμένεται να παρουσιαστούν, όπως φανερώνει ο Πίνακας IV.

Πίνακας IV: Ενδεικτικός κατάλογος με εναπομείνασες πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2025 (προστασία της δημοκρατίας και προάσπιση των αξιών)

Η Ευρώπη στον κόσμο

Όσο το διεθνές περιβάλλον γίνεται επικίνδυνο και εχθρικό για τα ενωσιακά συμφέροντα, τόσο η ευρωπαϊκή οικογένεια πρέπει να είναι σε θέση να αξιοποιήσει τη δύναμή της και να οικοδομήσει ποιοτικές συνεργασίες με ομοϊδεάτες εταίρους. Έτσι, η Ένωση παρουσίασε τη η οποία βασίζεται σε τρεις πυλώνες: α) ασφάλεια, β) βιώσιμη ανάπτυξη και συνδεσιμότητα, και γ) περιβάλλον και ετοιμότητα. Πέρα, όμως, από την ανατολική πτέρυγα, η Ένωση δίνει έμφαση και στα νότια σύνορά της, γεγονός που επιβεβαιώνεται από την ίδρυση ενός χαρτοφυλακίου στο Κολλέγιο των Επιτρόπων για τη Μεσόγειο και από τη σύσταση νέας Γενικής Διεύθυνσης αρμόδιας για την περιοχή της Μέσης Ανατολής (DG MENA). Την ίδια στιγμή, οι διεργασίες για την ανακοίνωση του Συμφώνου για τη Μεσόγειο και για τη διαμόρφωση μίας συνεκτικής στρατηγικής για τη Μέση Ανατολή μαρτυρούν το έκδηλο ενδιαφέρον της Ένωσης για τη νότια διάστασή της. Επιπροσθέτως, επιδιώκεται η ενδυνάμωση των σχέσεων με άλλες περιοχές ανά την υφήλιο, όπως αποτυπώνεται και από το διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για σύναψη εταιρικών σχέσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.[4] Στον τομέα των διατλαντικών σχέσεων, η ΕΕ προέβη τον Ιούλιο του 2025 σε συμφωνία με τον Πρόεδρο Τραμπ για το ύψος των δασμών, ενώ παράλληλα προσπαθεί να εξασφαλίσει την αμερικανική υποστήριξη σε όποια μελλοντική προσπάθεια επιτήρησης της ειρήνης στην Ουκρανία. Ο Πίνακας V παρουσιάζει τις δύο πρωτοβουλίες που αναμένεται να ανακοινωθούν στο προσεχές διάστημα.

Πίνακας V: Ενδεικτικός κατάλογος με εναπομείνασες πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2025 (Η Ευρώπη  στον κόσμο)

Προετοιμασία της Ένωσης για το μέλλον

Μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες της Επιτροπής είναι το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034. Η έγκαιρη προετοιμασία της πρότασης για το επόμενο ΠΔΠ εξασφαλίζει τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα των πόρων της ΕΕ. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, το ύψος του νέου προϋπολογισμού θα πλησιάζει τα 2 δις. Ευρώ, αντιπροσωπεύοντας κατά μέσο όρο ανά έτος το 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της ΕΕ. Η καινοτομία έγκειται στο γεγονός ότι τα κονδύλια θα διαρθρώνονται στη βάση τεσσάρων πυλώνων: α) εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, στα οποία θα συμπεριλαμβάνονται η πολιτική συνοχής και η αγροτική πολιτική, β) διατομεακά προγράμματα και μηχανισμοί, όπως είναι τα διάφορα ενωσιακά ταμεία, γ) εξωτερική διάσταση και Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας, και δ) ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση. Συγχρόνως, η Επιτροπή πρόκειται να καταθέσει προτάσεις για να προετοιμάσει την Ένωση για ενδεχόμενη διεύρυνσή της.

Η ελληνική οπτική: προτεραιότητες και προκλήσεις

Για την Ελλάδα, τα ευρωπαϊκά πεπραγμένα έχουν άμεσο αντίκτυπο σε κρίσιμους τομείς. Στο μέτωπο της ασφάλειας και της άμυνας, η Αθήνα στηρίζει τις νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και μάλιστα, τον Ιούλιο του 2025, κατέθεσε επίσημη πρόταση για δάνεια ύψους τουλάχιστον 1,2 δις. Ευρώ στο πλαίσιο του Κανονισμού SAFE, επιδιώκοντας να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες μέσω χαμηλότοκων δανείων. Ωστόσο, ορισμένα ακανθώδη ζητήματα εξακολουθούν να υφίστανται, με πιο ευαίσθητο τη μερική συμμετοχή της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκά σχήματα. Σχετικά με τη διάδραση της Ένωσης με τρίτους δρώντες, η ελληνική πλευρά επιδιώκει τη στενότερη συνεργασία με ομοϊδεάτες εταίρους, ενώ προωθεί τη σταθερότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ για στρατηγικούς και εμπορικούς λόγους. Η Στρατηγική για τη Μαύρη Θάλασσα έχει σημαντικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς αναφέρει ρητά ότι «προτείνει πολλαπλές οδούς για την ανάπτυξη στενότερης συνεργασίας με…την Τουρκία», ενώ επισημαίνει ότι η συντονισμένη προσέγγιση με την γείτονα χώρα είναι «σημαντική» και ότι πρόκειται για «εταίρο στρατηγικής σημασίας για την ΕΕ». Παράλληλα, η Ελλάδα επιχειρεί να στρέψει την προσοχή των υπολοίπων κρατών-μελών σε περιοχές που έχουν εν μέρει παραγκωνιστεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, όπως είναι η Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή, οι οποίες αποτελούν γεωγραφικές περιοχές που επηρεάζουν άμεσα το σύνολο (των πολιτικών) της Ένωσης (βλ. πόλεμος στη Γάζα και κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα).

Εις ό,τι αφορά τη διατήρηση της ποιότητας ζωής, ως κατεξοχήν παράκτιο κράτος με ισχυρή ναυτιλία και αλιευτικό τομέα, η χώρα ενδιαφέρεται έντονα για τη βιωσιμότητα των ωκεανών και τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων, σε συνεργασία με την Κύπρο και τον Κύπριο αρμόδιο Επίτροπο. Επίσης, ο αγροτικός τομέας παραμένει εξίσου κρίσιμος, ιδιαίτερα εν καιρώ αυξημένων πιέσεων. Η Ελλάδα, ως κατεξοχήν αγροτική χώρα, διεκδικεί πολιτικές που θα στηρίξουν το εισόδημα των αγροτών σε μία περίοδο αυξημένων πιέσεων. Οι μεταφορές αποτελούν και αυτές με τη σειρά τους ελληνική προτεραιότητα, με έμφαση να δίδεται σε ασφαλή και βιώσιμα δίκτυα, κάτι που επιβεβαιώνεται από το έντονο ενδιαφέρον της χώρας για θέσεις-κλειδιά τόσο στο Κολλέγιο των Επιτρόπων όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Στον τομέα του τουρισμού, η Ελλάδα, ως δημοφιλής τουριστικός προορισμός, αναμένει με ενδιαφέρον την ευρωπαϊκή στρατηγική για βιώσιμο τουρισμό, η οποία θα περιλαμβάνει προτάσεις για την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα του τομέα. Τέλος, η στεγαστική κρίση εξελίσσεται, επιπλέον, σε ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικά ζητήματα στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, δημιουργεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τους νέους, αλλά και για τη μεσαία τάξη που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο  . Ως σημαντικός παράγοντας κοινωνικής συνοχής και δημογραφικής σταθερότητας, η Αθήνα ενδιαφέρεται να δει εάν η Επιτροπή θα προχωρήσει σε πιο στοχευμένες πολιτικές για τη στήριξη της στέγασης, αξιοποιώντας (και) ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Όλες αυτές οι πολιτικές προτεραιότητες συνδέονται άρρηκτα με το ζήτημα του νέου ΠΔΠ 2028-2034. Η Ελλάδα, ασκώντας την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή των διαπραγματεύσεων, στη διάρκεια των οποίων θα κριθεί το ύψος των χρηματοδοτικών εργαλείων για όλους τους προαναφερθέντες τομείς πολιτικής. Για την Αθήνα, η πρόκληση θα είναι όχι μόνο να βρει κοινό έδαφος μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά και να προωθήσει τις δικές της προτεραιότητες.

Τι μέλλει γενέσθαι;

Η πανσπερμία πρωτοβουλιών που έχει αναλάβει η Επιτροπή μπορεί να θεωρηθεί ευκταία, καθώς προβάλλει ένα δυναμισμό και μία διάθεση δραστηριοποίησης σε κρίσιμους τομείς πολιτικής. Ωστόσο, το μείζον ζήτημα δεν είναι η αναγγελία νέων στρατηγικών, αλλά η έγκαιρη και αποτελεσματική υλοποίησή τους. Η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη θα κρίνει τελικά την αξιοπιστία των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Ένωση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των κρατών-μελών καθίσταται κομβικός.

Υπό το φως των ανωτέρω, η φετινή ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης δεν θα είναι απλώς ένας απολογισμός δράσεων, αλλά θα λειτουργήσει περισσότερο ως ένα «τεστ αξιοπιστίας». Το ερώτημα που θα γεννηθεί είναι εάν και κατά πόσο η Επιτροπή θα καταφέρει να μετατρέψει τις φιλοδοξίες της σε πράξη για το ενωσιακό καλό. Συγχρόνως, αντικείμενο αξιολόγησης αναμένεται να είναι και η νέα δομή της Επιτροπής. Ειδικότερα, η δημιουργία των δύο χαρτοφυλακίων για την άμυνα και το διάστημα και για τη Μεσόγειο συνιστούν ένδειξη για την κατεύθυνση και το ενδιαφέρον της Ένωσης σε καίριους τομείς και γεωγραφικές περιοχές, στους οποίους προηγουμένως είχε συγκριτικά μικρότερη συνεισφορά και εμπλοκή. Εννέα μήνες μετά τη θεσμοθέτηση των νέων χαρτοφυλακίων, θα κριθεί κατά πόσο αυτά έχουν καταφέρει να επιτελέσουν το ρόλο τους.

[1] Ειδικότερα, όπως προβλέπουν οι Συνθήκες (Άρθρο 17 ΣΕΕ), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει το «δικαίωμα πρωτοβουλίας» και είναι αρμόδια να προτείνει νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία σε τομείς πολιτικής όπου έχει σχετική αρμοδιότητα. Για να αποκτήσει ισχύ παράγωγου δικαίου, μία νομοθετική πρόταση πρέπει καταρχήν να εγκριθεί είτε μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας ή μέσω της ειδικής νομοθετικής διαδικασίας. Παράλληλα, υπάρχουν πράξεις χωρίς νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, οι οποίες λειτουργούν ως κείμενα που περιγράφουν την πολιτική κατεύθυνση σε συγκεκριμένους τομείς. Η βαρύτητά τους είναι μικρότερη συγκριτικά με τις νομοθετικές πράξεις (οι οποίες έχουν εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή/και το Συμβούλιο της ΕΕ), καθώς εκφράζουν πρωτίστως τις θέσεις της Επιτροπής. Μολονότι προκύπτουν κατόπιν διαβουλεύσεων με ενδιαφερόμενους φορείς και τα κράτη-μέλη, αυτά ενδέχεται να μην υιοθετούν πλήρως τις ίδιες θέσεις (ή τον ακριβή τρόπο εφαρμογής αυτών). Ενδεικτικά, οι στρατηγικές, οι οποίες συνήθως λαμβάνουν τη μορφή «ανακοινώσεων» προς τα άλλα θεσμικά όργανα, παρουσιάζουν τη θέση και τις προτεραιότητες της Επιτροπής επί συγκεκριμένων ζητημάτων. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται συνήθως και τα Σχέδια Δράσης, τα Σύμφωνα και οι Οδικοί Χάρτες.

[2] Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ίδρυσε μία προσωρινή ειδική επιτροπή για τη Στεγαστική Κρίση στην ΕΕ το Δεκέμβριο του 2024 με βασική αποστολή την εξέταση των αιτιών της τρέχουσας στεγαστικής κρίσης και την υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων για την αντιμετώπισή της.

[3] Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε το Δεκέμβριο του 2024 να συστήσει ειδική επιτροπή για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας για να αξιολογεί την υφιστάμενη και σχεδιαζόμενη νομοθεσία και πολιτικές. Σύμφωνα με δημοσίευση του EPRS, η έκδοση της ανακοίνωσης αναμένεται να καθυστερήσει.

[4] Αυτή τη στιγμή, η EE έχει συνάψει εταιρική σχέση στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας με 8 εταίρους της (Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιαπωνία, Καναδά, Μολδαβία, Νορβηγία και Νότιο Κορέα).