Το ΕΛΙΑΜΕΠ εγκαινιάζει μια νέα συλλογή Κειμένων Πολιτικής για τον πόλεμο στο Ιράν με τίτλο Ο απολογισμός του Ιράν: Kείμενα για έναν πόλεμο για τον οποίο η Δύση δεν ήταν προετοιμασμένη με στόχο την παροχή συνοπτικής και τεκμηριωμένης ανάλυσης της κρίσιμης αυτής γεωπολιτικής κρίσης. Τα Κείμενα εξετάζουν τις στρατηγικές, νομικές και οικονομικές διαστάσεις της σύγκρουσης, καθώς και τις επιπτώσεις της για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διεθνή τάξη.
Το πρώτο κείμενο της συλλογής, με τίτλο “Ο λογαριασμός θα πρέπει να πληρωθεί: Οι βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες του πολέμου στο Ιράν – Από το πετρελαϊκό σοκ στη στρατηγική αναδιάταξη” υποστηρίζει ότι, παρά το γεγονός ότι το άμεσο ενεργειακό σοκ έχει συγκεντρώσει τη διεθνή προσοχή, η σύγκρουση προκαλεί βαθύτερες, διαρθρωτικές βλάβες στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, στη γεωγραφία της ενέργειας και στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Δύσης – βλάβες που αναμένεται να διαρκέσουν επί δεκαετίες.
Ο πόλεμος του 2026 με το Ιράν προκάλεσε μια δομική διάβρωση τηςδιεθνούς τάξης, ξεκινώντας από την άμεση αναστολή της ναυτασφάλισης στα Στενά του Ορμούζ, η οποία διέκοψε το 20% της παγκόσμιας παραγωγής και διένεξης πετρελαίου, το ένα πέμπτο του διεθνούς εμπορίου LNG και το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών λιπασμάτων. Ενώ η κορύφωση της τιμής του αργού πετρελαίου τύπου Brent στα 126 δολάρια ανά βαρέλι κυριάρχησε στην ειδησεογραφία, υφίσταται ένα κρίσιμο «αναλυτικό κενό» όσον αφορά την επικείμενη κρίση επισιτιστικής ασφάλειας στον Παγκόσμιο Νότο, όπου η έλλειψη γεωργικών εισροών αναμένεται να εκδηλωθεί με μειωμένες σοδειές και πιθανές περιφερειακές υφέσεις εντός 6-12 μηνών. Η σύγκρουση αυτή έχει υπονομεύσει θεμελιωδώς την 50ετή συμφωνία «ενέργεια έναντι ασφάλειας» που διέπει τις σχέσεις ΗΠΑ-κρατών του Κόλπου, ωθώντας τις μοναρχίες της περιοχής να αντιλαμβάνονται την Ουάσινγκτον περισσότερο ως πηγή απρόβλεπτης συμπεριφοράς παρά ως εγγυητή ασφάλειας, και να επιταχύνουν στρατηγικές «αναδιάταξης» και συνεργασίες με την Κίνα, την Ινδία και τη Ρωσία.
- Άμεση οικονομική και εφοδιαστική αποσταθεροποίηση. Ο πόλεμος επέφερε κατάρρευση των συστημάτων ναυτασφάλισης και εφοδιαστικής στον Περσικό Κόλπο. Η τιμή Brent έφθασε τα 126 δολάρια ανά βαρέλι και, ενώ η αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα παρείχε προσωρινή ανακούφιση, αυτά συνιστούν «εφάπαξ αποθέματα» μη ανανεώσιμου χαρακτήρα.
- Η σχέση της κρίσης λιπασμάτων–τροφίμων. Υφίσταται κρίσιμο αναλυτικό κενό όσον αφορά τη διατάραξη των γεωργικών εισροών. Δεδομένης της ακαμψίας των αγροτικών κύκλων, η τρέχουσα διαταραχή αναμένεται να εκδηλωθεί ως μειωμένες σοδειές εντός 4-6 μηνών και οξεία επισιτιστική ανασφάλεια εντός 6-12 μηνών. Οι πολιτικές απαντήσεις οφείλουν να δώσουν προτεραιότητα στη χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης και στη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων για τον μετριασμό των υφέσεων.
- Στρατηγική αναδιάταξη στον Κόλπο. Ο πόλεμος έχει υπονομεύσει ριζικά τη συμφωνία «ενέργεια έναντι ασφάλειας» που διείπε τις σχέσεις ΗΠΑ-Κόλπου. Ως εκ τούτου, οι μοναρχίες του Κόλπου επιταχύνουν στρατηγικές πολλαπλής ευθυγράμμισης για τη διασφάλιση στρατηγικής προβλεψιμότητας.
- Μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές μεταβολές. Η σύγκρουση οδηγεί σε μόνιμη ανασύνθεση της παγκόσμιας ενεργειακής γεωγραφίας. Παράλληλα, η κρίση έχει μετατρέψει την απανθρακοποίηση από περιβαλλοντική επιδίωξη σε στρατηγική αναγκαιότητα για την εξάλειψη ενεργειακών εξαρτήσεων.
- Συστάσεις πολιτικής για την Ε.Ε.. Είναι επιτακτική ανάγκη η ΕΕ να συνδέσει τη χρηματοδότηση ανοικοδόμησης με στρατηγική αιρεσιμότητα, ώστε να αποφευχθεί η χρηματοδότηση μιας διαδικασίας σταθεροποίησης διαμορφωμένη από εξωτερικούς παράγοντες χωρίς να διασφαλιστεί ουσιαστική ευρωπαϊκή επιρροή επί της προκύπτουσας περιφερειακής τάξης.
Το Κείμενο Πολιτικής υπογράφει ο Δρ. Ανδρέας Χατζηδιάκος, Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ, Συν-διευθυντής του OPEWI (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Πολέμου).
Διαβάστε το εδώ σε μορφή pdf (στα Αγγλικά).
Αναλυτές
