Τριαντάφυλλος Καρατράντος, Επιστημονικός Συνεργάτης ΕΛΙΑΜΕΠ
Το Σύμφωνο για την Μεσόγειο έρχεται σε μια φάση έντονων γεωπολιτικών αλλαγών, αλλά και πολεμικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή που έχουν δημιουργήσει νέους παράγοντες αστάθειας και ανασφάλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι κρίσιμο, το αν θα μπορέσει να λειτουργήσει ως ένα πολιτικό θεσμικό σχήμα συνεργασίας ή ως μια χαλαρή συμφωνία σε επιμέρους τομείς με έμφαση στο εμπόριο και στην μετακίνηση. Η αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας, αλλά και η πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης, δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την συνεργασία των χωρών της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου. Το ίδιο αφορά και τη διαχείριση της μετανάστευσης, αλλά και την θαλάσσια ασφάλεια. Αυτός είναι και ο λόγος που η Ε.Ε. έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στην εξωτερίκευση των δράσεων της σε αυτούς τους τομείς. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι συνήθως αποσπασματικά και στο πλαίσιο διμερών συνεργασιών. Είναι λοιπόν σημαντικό το Σύμφωνο, στην προτεραιότητα της ασφάλειας, να περιλαμβάνει δράσεις οι οποίες αφενός να εξασφαλίζουν την σταθερή συνεργασία μέσα από συγκεκριμένα και μετρήσιμα ορόσημα και αφετέρου να καλλιεργήσει μια κουλτούρα κοινής αντίληψης των απειλών και συνεργατικών απαντήσεων. Για παράδειγμα το πλαίσιο συνεργασίας Ε.Ε.- χωρών Δυτικών Βαλκανίων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο υπόδειγμα. Τέλος, είναι ιδιαιτέρως χρήσιμο, πέραν της περιβαλλοντικής πολιτικής, να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας και για την διαχείριση και αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.
Κωνσταντίνος Καψάσκης, Ερευνητής, Πρόγραμμα Μεσογείου ΕΛΙΑΜΕΠ
Το Σύμφωνο για την Μεσόγειο παρουσιάζεται σε μια πολύ δύσκολη συγκυρία για την περιοχή, και ειδικά την Ανατολική Μεσόγειο, και η εφαρμογή του φαντάζει ακόμα πιο δύσκολο έργο. Τόσο οι διεθνείς ανακατατάξεις όσο και οι εξελίξεις στην περιοχή συνεχίζουν να εμβαθύνουν το χάσμα μεταξύ της Ευρώπης και των Μεσογειακών εταίρων της. Η κατάσταση δυσχεραίνεται επίσης καθώς η εξωτερική πολιτική της Ένωσης έχει γίνει πιο συναλλακτική, σε καίρια θέματα όπως η ενέργεια και η μετανάστευση, δημιουργώντας ακόμα πιο δύσκολο πλαίσιο για την σύσφιξη σχέσεων.
Για την Ελλάδα, το Σύμφωνο μπορεί να αποτελέσει «δίκοπο μαχαίρι». Από την μία, είναι φυσικό πως οποιαδήποτε Ευρωπαϊκή έμφαση στην περιοχή, άμεσα συνυφασμένη με την χώρα, μπορεί να θεωρηθεί ως θετική εξέλιξη. Όμως, η Ελληνική διπλωματία θα πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση καθώς μια θεσμική ενασχόληση της Ένωσης με την Μεσόγειο απειλεί την ικανότητα αυτενέργειας που προσφέρει η γεωγραφική θέση της χώρας. Η περιφερειακή διπλωματία της Ελλάδας με χώρες όπως η Αίγυπτος έχει θεμελιωθεί στον ρόλο της πρώτης ως διαμεσολαβητή στις Βρυξέλλες.
Εάν η σχέση Κάιρο-Αθήνα-Βρυξέλλες γίνει Κάιρο-Βρυξέλλες, θα πρέπει η Ελληνική διπλωματία αφετέρου να εξασφαλίσει, κυρίως από την ΕΕ, κάποια εγγύησή πως δεν θα πληγούν τα ζωτικά περιφερειακά συμφέροντα της χώρας και ότι δεν θα χάσει τον ρόλο της στην περιοχή και αφενός να προσφέρει στους περιφερειακούς εταίρους εναλλακτικές ευκαιρίες και κέρδη για την εμβάθυνση των διμερών σχέσεων.
Κλεοπάτρα Κιττή, Ειδική Σύμβουλος, Πρόγραμμα Μεσογείου ΕΛΙΑΜΕΠ
Η περιοχή της Μεσογείου είναι η πρώτη γραμμή της ΕΕ προς την Αφρική.
Είναι μια περιοχή 500 εκατομμυρίων ανθρώπων (τόσο μεγάλη όσο και η εσωτερική αγορά της ΕΕ), που παράγει το 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ, αλλά μόνο το 1/4 του εμπορίου της είναι ενδοπεριφερειακό.
Είναι η λιγότερο διασυνδεδεμένη περιοχή στον κόσμο.
Στα 10 χρόνια που παρακολουθούμε δεδομένα εμπορίου και κοινωνικοοικονομικά στοιχεία — από την UNCTAD, το ΔΝΤ, τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, τη Eurostat και τους 1500 κοινωνικοοικονομικούς δείκτες της Παγκόσμιας Τράπεζας — για κάθε χώρα της Μεσογείου (εντός και εκτός ΕΕ), όπου συγκεντρώνουμε, αναλύουμε και συγκρίνουμε δεδομένα, δεν έχει υπάρξει καμία σημαντική πρόοδος να αναφερθεί ως προς τη διασυνδεσιμότητα και την ουσιαστική κοινωνικοοικονομική συνεργασία για ανάπτυξη και ευημερία.
Για να καταστεί αυτό ένα ουσιαστικό Σύμφωνο, πρέπει να εξασφαλίσει:
- Δεδομένα: Τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής με βάση τα στοιχεία.
- Διακυβέρνηση: Καθιέρωση δεικτών επιτυχίας με μηχανισμούς ελέγχου, ευθύνης και ισορροπιών, μηχανισμούς αναθεώρησης και αυθεντικά έργα που διασφαλίζουν κοινωνικοοικονομική πρόοδο για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις των μη κρατών-μελών της ΕΕ.
- Ηγεσία: Το μοντέλο διακυβέρνησης του Συμφώνου θα πρέπει να περιλαμβάνει ηγέτες οργανισμών και θεσμών με ακεραιότητα και γνώση διακυβέρνησης, όχι μόνο πολιτικούς. Αυτά τα άτομα πρέπει να έχουν την ικανότητα να υιοθετούν τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής, να ταξιδεύουν σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των πιο ευάλωτωνν περιοχών, για να κατανοήσουν την κατάσταση που χρειάζεται να αποκαταστήσουν, να ενισχύσουν και να διασυνδέσουν.
Διαφορετικά, είναι το Σύμφωνο είναι καταδικασμένο να έχει τα ίδια αποτελέσματα με αυτά της τελευταίας δεκαετίας, τα οποία ούτε η ΕΕ ούτε οι μη χώρες-μέλη της ΕΕ μπορούν να αντέξουν. Η παγκόσμια τάξη και η διεθνής χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική αλλάζουν γρήγορα· δεν είναι επιλογή να μείνει κανείς πίσω.
Γιώργος Τζογόπουλος, Κύριος Ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ
Εξαρτάται ποιος είναι ο πήχυς του νέου Σύμφωνου για τη Μεσόγειο. Αν ο πήχυς μπει σε θέματα που η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαχειριστεί όπως το εμπόριο, η ενεργειακή μετάβαση, η παιδεία, ο πολιτισμός και ενδεχομένως η μετανάστευση. τότε θα αποτελέσει θετική πρωτοβουλία που μπορεί να αποφέρει κάποια αποτελέσματα.
Αν ο πήχυς μπει σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας πολύ δύσκολα το νέο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο θα έχει κάποιο αντίκτυπο. Σε γενικές γραμμές, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει κατά καιρούς σχέδια για τη Μεσόγειο, αλλά αδυνατεί να τα υλοποιήσει. Το 2020, για παράδειγμα, προτάθηκε η ιδέα ενός πολυμερούς συνεδρίου για την Ανατολική Μεσόγειο αλλά δεν σημειώθηκε πρόοδος.
Η τρέχουσα συγκυρία – με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή μεταξύ άλλων προβλημάτων – δε δημιουργεί ιδιαίτερη αισιοδοξία για το μέλλον.
Αναλυτές
