Η επόμενη μέρα: τι θα συμβεί στο Ιράν όταν σταματήσουν να πέφτουν οι βόμβες; Οι μεταπολεμικές εξελίξεις και ο ρόλος της Ευρώπης

Στο τέταρτο κείμενο πολιτικής της συλλογής Ο απολογισμός του Ιράν: Kείμενα για έναν πόλεμο για τον οποίο η Δύση δεν ήταν προετοιμασμένη ο Δρ. Ανδρέας X. Χατζηδιάκος εξετάζει τις πιθανές μεταπολεμικές εξελίξεις στο Ιράν μετά την σύγκρουση και αξιολογεί τις επιπτώσεις τους στη σταθερότητα της περιοχής, την ευρωπαϊκή ασφάλεια και την εξελισσόμενη παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.

Επιτελική σύνοψη

• Δεν υπήρξε ποτέ σχέδιο για την «επόμενη ημέρα». Η απόφαση για πλήγμα κατά του Ιράν χωρίς ένα πλαίσιο πολιτικής μετάβασης δεν ήταν παράλειψη· αποτέλεσε συνειδητή πολιτική επιλογή, συνεπή με την απόρριψη της κρατικής οικοδόμησης (nation-building) που χαρακτηρίζει τη λογική του “America First”. Το κόστος δεν θα το επωμιστεί η Ουάσιγκτον· μετακυλίεται στην Ευρώπη, στα κράτη του Κόλπου και στον ίδιο τον ιρανικό πληθυσμό.
• Η ίδια η πλαισίωση των τεσσάρων σεναρίων είναι παραπλανητική. Όσα θα ακολουθήσουν την «Επιχείρηση Economic Fury» δεν θα αντιστοιχούν σε μία από τέσσερις διακριτές εκβάσεις. Θα πρόκειται για ένα ρευστό, ασταθές υβρίδιο, όπου η αργή θεσμική αποσύνθεση, η εδραίωση της κυριαρχίας των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), η επιταχυνόμενη υπέρβαση του πυρηνικού κατωφλιού και ο εδαφικός κατακερματισμός θα εξελίσσονται ταυτόχρονα και επιλεκτικά σε ορίζοντα 15 έως 20 ετών – ενδεχομένως και περισσότερο. Ο σχεδιασμός πολιτικής που οργανώνεται γύρω από καθαρές και διακριτές εναλλακτικές δημιουργεί ψευδή αίσθηση βεβαιότητας και οδηγεί σε λανθασμένη εκτίμηση κρίσιμων ορίων και σημείων καμπής.
• Το κενό ασφαλείας στην Ανατολή αποτελεί τον πλέον υποτιμημένο κίνδυνο. Εδώ και δύο δεκαετίες, το Ιράν λειτουργεί ως ο βασικός περιφερειακός παράγοντας καταστολής του σουνιτικού τζιχαντισμού. Η κατάρρευση αυτής της δυνατότητας – σε συνδυασμό με την τεκμηριωμένη επιχειρησιακή εμβέλεια του ISIS-Khorasan στον άξονα Ιράν-Αφγανιστάν-Πακιστάν – δημιουργεί τη σοβαρότερη ανατροπή στο πεδίο της αντιτρομοκρατίας μετά τη διάλυση του ιρακινού Μπάαθ το 2003. Η απειλή επανέρχεται ταυτόχρονα μέσω δύο διαύλων: αφενός μέσω υβριδικών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκό έδαφος και αφετέρου μέσω μιας νέας έξαρσης τζιχαντιστικής ριζοσπαστικοποίησης, την οποία η εδαφική ήττα του ISIS το 2017 θεωρήθηκε ότι είχε αναχαιτίσει.
• Η Κίνα αναδεικνύεται σε κεντρικό πυλώνα της μεταπολεμικής τάξης και όχι σε περιφερειακό παρατηρητή. Το Πεκίνο απορροφά το κόστος του πολέμου ως μια υπολογισμένη βραχυπρόθεσμη απώλεια, με αντάλλαγμα την ισχύ που προσδίδει το διεθνές κύρος, τη διασφάλιση ενεργειακής πρόσβασης με αντάλλαγμα την ανοικοδόμηση της χώρας, καθώς και ένα διπλό στρατηγικό παράθυρο ευκαιρίας στον αμυντικό και βιομηχανικό τομέα, το οποίο δημιουργείται από την εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων πυρομαχικών ακριβείας: αφενός τη σχετική αποδυνάμωση της αμερικανικής παρουσίας στον Ινδο-Ειρηνικό και αφετέρου τον χρόνο που απαιτείται για την ποιοτική αναβάθμιση της κινεζικής αμυντικής βιομηχανίας.
• Η Ευρώπη διαθέτει τη μεγαλύτερη έκθεση κινδύνου και τη μικρότερη επιρροή. Η μεταπολεμική αρχιτεκτονική διαμορφώνεται χωρίς ουσιαστική ευρωπαϊκή εκπροσώπηση. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον πώς θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι των αποφάσεων – αυτή η δυνατότητα έχει ήδη χαθεί – αλλά πώς θα μπορέσει να δράσει εκτός αυτού. Η Γαλλία έχει αρχίσει να διαμορφώνει το πλαίσιο αυτής της στρατηγικής πρωτοβουλίας: το δόγμα της προωθημένης αποτροπής, η πρωτοβουλία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η ομιλία του Προέδρου Μακρόν στην Αθήνα στις 25 Απριλίου 2026 – όπου κάλεσε ρητά για την ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, χαρακτηρίζοντας τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας σαφή και νομικά ισχυρότερη από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ – σηματοδοτούν συνολικά μια στρατηγική στροφή προς την ευρωπαϊκή ανάληψη ευθύνης για την ασφάλεια και άμυνα της ηπείρου. Το κατά πόσον αυτή η γαλλική πρωτοβουλία μπορεί να μετατραπεί σε συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Διαβάστε το κείμενο σε μορφή pdf εδώ. (στα Αγγλικά)

Τα προηγούμενα κείμενα της συλλογής:

Ο λογαριασμός θα πρέπει να πληρωθεί: Οι βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες του πολέμου στο Ιράν

Επιπτώσεις της Ιρανικής κρίσης για την Ελληνική αμυντική πολιτική

Η στρατηγική που το Ιράν οικοδόμησε επί σαράντα έτη – και ο πόλεμος που η Δύση ακόμα δεν κατανοεί