Διαβουλευτική Δημοκρατία στην Ελλάδα: Ανάγκη για Θεσμική Μεταρρύθμιση

Η δημοκρατική διακυβέρνηση στην Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα διττό πρόβλημα: (α) τη χαμηλή και φθίνουσα εμπιστοσύνη των πολιτών στους πολιτικούς θεσμούς, και (β) την περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών στη χάραξη πολιτικής στο μεσοδιάστημα των εκλογικών αναμετρήσεων. Τα θεσμικά δεδομένα υπογραμμίζουν τον κατεπείγοντα χαρακτήρα του ζητήματος. Στοιχεία του ΟΟΣΑ (2024) και του Ευρωβαρομέτρου (2023–2025) καταδεικνύουν σταθερά ότι η Ελλάδα υπολείπεται των ευρωπαϊκών μέσων όρων.

Η διαβουλευτική δημοκρατία αποτελεί μια ρεαλιστική θεσμική απάντηση: συγκεντρώνει μια ευρέως αντιπροσωπευτική ομάδα πολιτών, τους υποστηρίζει ώστε να ενημερωθούν μέσω τεκμηρίων και διαφορετικών προτάσεων πολιτικής, και τους επιτρέπει στην συμμετοχή σε μια δομημένη διαβούλευση που καταλήγει σε αιτιολογημένες συστάσεις πολιτικής. Η διεθνής εμπειρία και ο καθορισμός προτύπων (standard setting) δείχνουν ότι η προσέγγιση αυτή είναι εξαιρετικά ωφέλιμη για ζητήματα που εμπεριέχουν συμβιβασμούς (trade-offs) και αξιακές διαφωνίες – ακριβώς το είδος των θεμάτων που, σε αντίθετη περίπτωση, εγκλωβίζονται στην «κόπωση της διαβούλευσης» (consultation fatigue).

Το πολιτικό αντίκτυπο είναι σαφές: η Ελλάδα χρειάζεται διαβουλευτικές διαδικασίες με σαφή κατευθυντήρια πλαίσια λειτουργίας (mandates), εγγυήσεις συμπερίληψης και αξιόπιστη ανατροφοδότηση (follow-up), προκειμένου να αποκατασταθούν τα ποσοστά συμμετοχής και εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση και τους θεσμούς. Η ευρωπαϊκή και διεθνής εμπειρία συγκλίνουν στο ίδιο δίδαγμα: ο αντίκτυπος και η επιδραστικότητα των διαβουλευτικών διαδικασιών εξαρτώνται λιγότερο από τη φάση της υλοποίησης καθαυτή και περισσότερο από τον σχεδιασμό (setup), συμπεριλαμβανομένων στοιχείων όπως η εντολή, η διακυβέρνηση, η επιλογή συμμετεχόντων (recruitment), η ακεραιότητα των τεκμηρίων, η θεσμική συνέχεια με την επίσημη απόκριση των αρμόδιων φορέων, η παρακολούθηση της πορείας εφαρμογής και η αξιολόγηση.

Το παρόν κείμενο πολιτικής παρουσιάζει και συζητάει τρία πράγματα:

• μια συγκριτική-θεσμική σύνθεση των ευρωπαϊκών διαδικασιών καθορισμού προτύπων (Συμβούλιο της Ευρώπης, 2023· Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2023),
• δεδομένα για τον αντίκτυπο της διαβουλευτικής πρακτικής στη θεσμική εμπιστοσύνη,
• καθώς και μια σύντομη -και σίγουρα όχι εξαντλητική- επισκόπηση επιλεγμένων ευρωπαϊκών βέλτιστων πρακτικών.

Αντλώντας από τη συζήτηση αυτή, σκοπός είναι να εξαχθούν ευκαιρίες πολιτικής για το ελληνικό πλαίσιο, στοχεύοντας στον προσδιορισμό των αρχών που συνδέονται με τη διαβούλευση και στη μετουσίωσή τους σε εφαρμόσιμες συστάσεις πολιτικής, προσαρμοσμένες στις ελληνικές θεσμικές πραγματικότητες.

Το Κείμενο Πολιτικής υπογράφουν οι: Σάββας Παπαδόπουλος, Βοηθός Ερευνητής, ΕΛΙΑΜΕΠ, PhD(c), Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Σπύρος Μπλαβούκος, Επικεφαλής Προγράμματος Ευρωπαϊκοί Θεσμοί και Πολιτικές,  Κύριος Ερευνητής, ΕΛΙΑΜΕΠ, Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μυρτώ Ξανθοπούλου, Διαχειρίστρια έργου DemoAct, ΕΛΙΑΜΕΠ και Κατερίνα Ειρήνη Λαμπρινού, Υπεύθυνη θεσμικής ενδυνάμωσης του προγράμματος DemoAct, ΕΛΙΑΜΕΠ

Διαβάστε το εδώ σε μορφή pdf.