Από το Νουούκ στο Ρέικιαβικ: Ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός στον Ύπατο Βορρά και οι συνέπειες για την ΕΕ και την πολιτική διεύρυνσης

Ο Ιωάννης Αλεξανδρής (Ερευνητής στο Πρόγραμμα Διευρυμένης Ευρώπης του ΕΛΙΑΜΕΠ και στην πρωτοβουλία think nea – New Narratives of EU Integration) και η Δήμητρα Κουτουζή (Αναλύτρια Αμυντικής Πολιτικής) συνέγραψαν το policy brief με τίτλο «Από το Νουούκ στο Ρέικιαβικ: Ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός στον Ύπατο Βορρά και οι συνέπειες για την ΕΕ και την πολιτική διεύρυνσης», το οποίο εκπονήθηκε στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του ΕΛΙΑΜΕΠ think nea – New Narratives of EU Integration και υποστηρίζεται από το Open Society Foundations – Western Balkans.

Η παρούσα ανάλυση πολιτικής εξετάζει πώς οι ταχέως μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Αρκτική διασταυρώνονται με την πολιτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εντεινόμενη στρατηγική αντιπαράθεση στον Ύπατο Βορρά, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη αβεβαιότητα γύρω από την αρχιτεκτονική ασφάλειας του διατλαντικού χώρου, έχει επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση στην Ισλανδία το ενδεχόμενο επανέναρξης των διαπραγματεύσεων για ένταξη στην ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, οι συγγραφείς εξετάζουν κατά πόσο μια ενδεχόμενη «ισλανδική τροχιά» θα μπορούσε να επηρεάσει ευρύτερα τη στρατηγική της Ένωσης στον τομέα της διεύρυνσης.

Αν και η Ισλανδία θεωρείται μια θεωρητικά «εύκολη» περίπτωση υποψήφιας χώρας , λόγω του υψηλού βαθμού θεσμικής και κανονιστικής σύγκλισης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, η πιθανή επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη συνοχή και την αξιοπιστία της στρατηγικής διεύρυνσης της ΕΕ. Η πρόοδος μιας προηγμένης βορειοευρωπαϊκής υποψηφιότητας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δυναμική υπέρ της διεύρυνσης· ωστόσο, ενδέχεται ταυτόχρονα να επισκιάσει πιο σύνθετες και πολιτικά απαιτητικές ενταξιακές διαδικασίες, όπως εκείνες των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης. Για κράτη που παραμένουν επί περισσότερο από μια δεκαετία στην «ουρά» της διεύρυνσης, μια ταχύτερη πρόοδος της Ισλανδίας θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένδειξη μιας διαφοροποιημένης λογικής διεύρυνσης, η οποία καθοδηγείται περισσότερο από γεωπολιτικές σκοπιμότητες παρά από αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης και αιρεσιμότητας.

Υπό αυτό το πρίσμα, το policy brief τοποθετεί την περίπτωση της Ισλανδίας στο ευρύτερο πλαίσιο της εξελισσόμενης πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ, αναδεικνύοντας πώς γεωπολιτικοί παράγοντες, όπως η ασφάλεια στην Αρκτική, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και οι μεταβαλλόμενες διατλαντικές σχέσεις, επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις συζητήσεις γύρω από τη διεύρυνση. Τελικά, υποστηρίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις στρατηγικές ευκαιρίες που αναδύονται στον Βόρειο Ατλαντικό και στην ανάγκη διατήρησης της αξιοπιστίας και της δίκαιης μεταχείρισης των υποψηφίων χωρών, ιδίως εκείνων των Δυτικών Βαλκανίων.

Μπορείτε να διαβάσετε το policy brief (στα αγγλικά) εδώ.