Η ετήσια έκθεση που συνέταξαν οι Έντα Γκέμι, Επιστημονική Συνεργάτιδα του ΕΛΙΑΜΕΠ και Μπλεντάρ Φετά, Ερευνητής στο Πρόγραμμα Διευρυμένης Ευρώπης του ΕΛΙΑΜΕΠ για το Δίκτυο Ειδικών για τη Διεθνή Μετανάστευση του του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) προσφέρει μια ολοκληρωμένη και αναλυτικά τεκμηριωμένη αποτίμηση του μεταναστευτικού τοπίου της Ελλάδας κατά την περίοδο 2024–2025. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από μετριασμένες εισροές, διοικητικό εκσυγχρονισμό και μια πιο προσανατολισμένη στην ασφάλεια προσέγγιση στη διαχείριση των συνόρων και του ασύλου.
Βασισμένη στα πιο πρόσφατα στατιστικά δεδομένα, τις νομοθετικές εξελίξεις και τις διοικητικές πρακτικές, η έκθεση εξετάζει πώς το ελληνικό σύστημα μετανάστευσης μεταβάλλεται υπό το βάρος δημογραφικών πιέσεων, αναγκών της αγοράς εργασίας και αυξημένης διεθνούς προσοχής σε ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η ανάλυση αποτυπώνει τόσο τις ποσοτικές τάσεις όσο και τις ποιοτικές μετατοπίσεις πολιτικής, προσφέροντας μια έγκυρη επισκόπηση των μεταναστευτικών ροών, της νόμιμης διαμονής, των διαδικασιών ασύλου, των πολιτικών ένταξης, της συμμετοχής στην αγορά εργασίας και των διαδικασιών πολιτογράφησης.
Μπορείτε να διαβάσετε την πλήρη έκθεση για την Ελλάδα εδώ (στα Αγγλικά).
Μπορείτε να διαβάσετε τις προβλέψεις του ΟΟΣΑ για τη Διεθνή Μετανάστευση εδώ.
Κύρια σημεία της έκθεσης:
- Μεταναστευτικές ροές και τάσεις ασύλου: Οι αφίξεις αυξήθηκαν σημαντικά το 2024 και στη συνέχεια μετριάστηκαν το 2025, ενώ οι αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν και τα ποσοστά αναγνώρισης υποχώρησαν. Οι συσσωρευμένες εκκρεμότητες και το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ αφίξεων και επιστροφών αναδεικνύουν διαρθρωτικές ανισορροπίες. Η περίοδος σημαδεύτηκε επίσης από καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και από την προσωρινή αναστολή πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου για συγκεκριμένες κατηγορίες νεοεισερχόμενων.
- Νόμιμη και μακροχρόνια διαμονή: Ο νόμιμα διαμένων πληθυσμός συνέχισε να αυξάνεται, φτάνοντας τους 916.697 κατοίκους τον Οκτώβριο 2025. Οι πολιτογραφήσεις αυξήθηκαν, κυρίως μεταξύ της δεύτερης γενιάς, υποδηλώνοντας εδραίωση μακροχρόνιας εγκατάστασης. Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στις ανανεώσεις αδειών και η εκτεταμένη χρήση προσωρινών βεβαιώσεων ενίσχυσαν την επισφάλεια για τους μακροχρόνια διαμένοντες.
- Αγορά εργασίας και ένταξη: Η συμμετοχή των μεταναστών στην αγορά εργασίας παραμένει υψηλή, με την ανεργία των αλλοδαπών να μειώνεται στο 9,7% το Γ’ τρίμηνο του 2025. Η διακυβέρνηση της ένταξης ενισχύθηκε θεσμικά, ιδίως για τους ασυνόδευτους ανηλίκους, ενώ παρατηρείται αυξανόμενη σύνδεση του καθεστώτος διαμονής με τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, αντανακλώντας μια πιο «υπό όρους» προσέγγιση ένταξης.
- Υποδοχή και διαχείριση συνόρων: Ο πληθυσμός των δομών υποδοχής στα νησιά μειώθηκε σημαντικά, υποδηλώνοντας αποσυμφόρηση. Παράλληλα, εντάθηκαν οι πολιτικές επιβολής, ιδίως στον τομέα των επιστροφών, ενώ οι συλλήψεις για παράτυπη παραμονή μειώθηκαν. Όλα αυτά εξελίχθηκαν σε ένα περιβάλλον αυξημένης δημόσιας και διεθνούς παρακολούθησης.
Ένα μοντέλο διακυβέρνησης σε κρίσιμη καμπή
Η περίοδος 2024–2025 αναδεικνύεται ως μια μεταβατική αλλά και έντονα αντιφατική φάση στη μεταναστευτική διακυβέρνηση της Ελλάδας, με μια σαφή αναδιάταξη μεταξύ διοικητικής εδραίωσης και ενισχυμένης επιβολής. Παρότι οι αφίξεις μειώθηκαν το 2025 μετά την απότομη αύξηση του 2024, οι πιέσεις στο σύστημα ασύλου παραμένουν υψηλές, όπως αποτυπώνεται στις αυξανόμενες εκκρεμότητες, στη μείωση των ποσοστών αναγνώρισης και στη συνεχιζόμενη απόκλιση μεταξύ αφίξεων και αποτελεσματικών επιστροφών.
Ο διοικητικός εκσυγχρονισμός, η ψηφιοποίηση διαδικασιών και η επέκταση επιλεγμένων νομικών και επενδυτικών διαύλων μετανάστευσης υποδηλώνουν προσπάθειες θεσμικής εδραίωσης και σύγκλισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Ωστόσο, παράλληλα, ενισχύεται μια πιο περιοριστική και ασφαλειοκεντρική προσέγγιση, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την προσωρινή αναστολή πρόσβασης στο άσυλο για συγκεκριμένες κατηγορίες αφίξεων και την ενίσχυση των μηχανισμών επιστροφών, εξελίξεις που έχουν εντείνει τη δημόσια και διεθνή κριτική, ιδίως υπό το φως καταγγελιών για επαναπροωθήσεις και ανησυχιών σχετικά με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Το πλαίσιο νόμιμης διαμονής συνεχίζει να διευρύνεται ποσοτικά, ωστόσο οι επίμονες καθυστερήσεις στις ανανεώσεις αδειών και η εκτεταμένη χρήση βραχυπρόθεσμων βεβαιώσεων ενισχύουν την επισφάλεια και υπονομεύουν τη σταθερή κοινωνικοοικονομική ένταξη. Παράλληλα, η διακυβέρνηση της ένταξης ενισχύεται θεσμικά, ιδιαίτερα για ευάλωτες ομάδες, αλλά η αυξανόμενη σύνδεση της προστασίας με την οικονομική συμμετοχή σηματοδοτεί μια μετατόπιση προς μια περισσότερο «υπό όρους» ένταξη.
Συνολικά, οι εξελίξεις της περιόδου 2024–2025 σκιαγραφούν ένα μοντέλο μεταναστευτικής διακυβέρνησης σε κρίσιμη καμπή, όπου η επιλεκτική ανοικτότητα και ο διοικητικός εκσυγχρονισμός συνυπάρχουν με μέτρα αποτροπής και ενισχυμένης επιβολής. Η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της Ελλάδας να εξισορροπήσει τους στόχους ελέγχου με τις διαδικαστικές εγγυήσεις, την κοινωνική συνοχή και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Αναλυτές
