Μετανάστες, μεταναστευτικές πολιτικές και συστήματα: Μια συγκριτική εθνογραφική έρευνα

Το πρόγραμμα MIGSYS ερευνά τη σύνδεση ανάμεσα αφενός, στις επιλογές και τα σχέδια που κάνει ο/η μετανάστης/τρια και τον τρόπο με τον οποίο τα υλοποεί ή τα αναθεωρεί, και, αφετέρου, στις μεταναστευτικές πολιτικές της χώρας προέλευσης του/της μετανάστη/τριας και της χώρας εγκατάστασης του/της. Η υπόθεσή μας είναι ότι οι μετανάστες και οι οικογένειές τους είναι ανεξάρτητες κοινωνικές μονάδες που κάνουν επιλογές και σχέδια, δρομολογούν τα σχέδια αυτά, και/ή τα υιοθετούν σε συνάρτηση με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες και αναφορικά με τις δικές τους ανάγκες και προσδοκίες. Κατά τη διαμόρφωση και πραγμάτωση των σχεδίων τους, οι μετανάστες έρχονται σε σχέση αλληλεπίδρασης με κρατικές πολιτικές και με άλλους εξωτερικούς παράγοντες που λειτουργούν στη χώρα καταγωγής, στη χώρα υποδοχής ή και στις δυο χώρες.

Οι μετανάστες δέχονται και επεξεργάζονται τις πληροφορίες  σχετικά με τις πολιτικές της χώρας υποδοχής καθώς  και για άλλα θέματα που επηρεάζουν διαφορετικές πλευρές του μεταναστευτικού τους σχεδιασμού (για παράδειγμα τη μεταναστευτική νομοθεσία, τα επιδόματα στέγασης και πρόνοιας, την εργατική νομοθεσία και τις εργασιακές συνθήκες, θέματα διακρίσεων βάσει της εθνικότητας, αλλά και την ανεπίσημη αγορά εργασίας, τις πολιτικές ελέγχου των συνόρων, τις δυνατότητες αίτησης για παροχή ασύλου, τα δίκτυα παράνομης εμπορίας ανθρώπων–human trafficking, τις πιθανότητες νομιμοποίησης τους κατόπιν παράνομης εισόδου, τις δυνατότητες μετακίνησης σε δεύτερη χώρα-προορισμό). Τέτοιου είδους πληροφορίες μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ακριβείς και πλήρεις, ενώ συνήθως παρεμβάλλονται τα επίσημα και ανεπίσημα δίκτυα στη χώρα καταγωγής και στη χώρα υποδοχής, τα μέσα ενημέρωσης, μη κυβερνητικοί παράγοντες (π.χ. ειδικευμένα πρακτορεία ταξιδίων, γραφεία συνοικεσίων, μη κυβερνητικοί οργανισμοί, θρησκευτικές οργανώσεις) και δίκτυα εγκλήματος (έμποροι-διακινητές ανθρώπων-traffickers).

Το πρόγραμμα MIGSYS βασίζεται σε μια συγκριτική εθνογραφική προσέγγιση. Η ομάδα εργασίας θα μελετήσει τα μεταναστευτικά σχέδια και την εμπειρία ορισμένων ομάδων μεταναστών (επιλεγμένων βάση της εθνικότητας, χώρας καταγωγής, και/ή των διεθνών μεταναστευτικών δικτύων) σε διαφορετικά μεταναστευτικά συστήματα. Ειδικότερα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει τέσσερα συστήματα:

* το Ευρωπαϊκό μεταναστευτικό σύστημα Ανατολής-Δύσης (χώρες ΕΕ και Ανατολικής Ευρώπης συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και κάποιων χωρών της ΚΑΚ),
* το Μεσογειακό σύστημα (χώρες της ΕΕ και χώρες της Βόρειου Αφρικής),
* το Ευρω-ασιατικό σύστημα (χώρες της ΕΕ και η Ινδική υποήπειρος, η Ινδονησία και η Κίνα)
* το σύστημα Βόρειας-Νότιας Αμερικής, που περιλαμβάνει τις ΗΠΑ και τον Καναδά από την μία, και από την άλλη τις χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής και της Καραϊβικής.

Το MIGSYS θα εστιάσει στα κύρια μεταναστευτικά ρεύματα σε κάθε σύστημα, στα κοινωνικό-οικονομικά και πολιτικά προφίλ των χωρών-προορισμών, και στις υπάρχουσες μελέτες που αναλύουν τις σχέσεις μεταξύ μεταναστών και μεταναστευτικών πολιτικών (που περιλαμβάνουν τον έλεγχο της μετανάστευσης, την ένταξη τους καθώς και σχετιζόμενες πολιτικές όπως η απόκτηση της ιθαγένειας ή οι συμφωνίες εμπορίου μεταξύ των  χωρών αποστολής και των χωρών υποδοχής).

Στη βάση κάποιων από τα προπαρασκευαστικά ευρήματα του πιλοτικού προγράμματος MIGSYS, οι ευρωπαϊκές και βορειο-αμερικάνικες εμπειρίες σχετικά με τη δυναμική διαδραστικότητα μεταξύ μεταναστευτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων των μεταναστών έγιναν αντικείμενο συγκριτικής μελέτης στο ESF -Διερευνητικό Εργαστήρι για τη μετανάστευση. Χάρη σ’ένα σύνολο μελετών περιπτώσεων, έγινε εμβάθυνση της έννοιας των «κομβικών σημείων» σχετικά με το πως οι μεταναστευτικές πολιτικές εφαρμόζονται από τις κρατικές διοικήσεις σε καθημερινή βάση, τι είδους πληροφορία έχουν οι μετανάστες σχετικά με τις πολιτικές αυτές και με την εφαρμογή των πρακτικών και αν αυτές οι πολιτικές ή άλλοι παράγοντες έχουν αντίκτυπο στις δράσεις και τα σχέδια των μεταναστών.

Διάρκεια: Φεβρουάριος 2006-Αύγουστος 2007

Χρηματοδοτείται από το International Metropolis Network and the Population, Migration and Environment Foundation.

Συντονιστής της Ομάδας: Δρ. Άννα Τριανταφυλλίδου, ΕΛΙΑΜΕΠ

Επικοινωνία:

Δρ. Άννα Τριανταφυλλίδου, Ερευνήτρια Α, ΕΛΙΑΜΕΠ

Δρ. Ρουμπίνη Γρώπα, Ερευνήτρια Β, ΕΛΙΑΜΕΠ