Ινώ Αφεντούλη, Ειδική Σύμβουλος, Επικεφαλής Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας, ΕΛΙΑΜΕΠ
Η συνάντηση του Νταβός και η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσαν τις τάσεις που ορθώς πρέπει να εκλαμβάνονται ως στρατηγικές παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίσθηκε «διαλλακτικότερος» στο θέμα της Γροιλανδίας. Οι ομιλίες ηγετών όπως του Κάρνεϋ και του Μακρόν, επιβεβαίωσαν επίσης ότι ισχυρές χώρες και μέλη του G7, όπως η Γαλλία και ο Καναδάς, συνειδητοποιούν ότι θα πρέπει να μην υπολογίζουν τις ΗΠΑ στους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς τους. Αυτή η εξέλιξη δεν αποκλείεται να οδηγήσει τον Καναδά σε μια ειδική σχέση με την ΕΕ.
Ως προς τις σχέσεις των ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους, θα διακινδυνεύσουμε την πρόβλεψη ότι στο ορατό μέλλον δεν θα υπάρξει οριστική ρήξη με πλήρη αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Θα υπάρξει όμως σταδιακή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και της οικονομικής συνεισφοράς στη Συμμαχία καθώς ιεραρχείται ο ασιατικός κίνδυνος ως σημαντικότερος. Αυτό μεταφράζεται σε επείγουσα ανάγκη να αυξήσουν οι Ευρωπαϊκές χώρες-μέλη την αμυντική τους ικανότητα ώστε σε βάθος δεκαετίας να μπορούν να απεξαρτηθούν από τις ΗΠΑ. Η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία θα βαρύνει επίσης καθοριστικά στην ισορροπία δυνάμεως στην Ευρώπη και στο εάν η Ρωσία θα αποκτήσει μόνιμο “droit de regard” ή όχι.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε μια βασική διαχρονική διάσταση της ασφάλειας των ΗΠΑ, εκείνη του ελέγχου της Ευρασίας. Εάν αυτός χαθεί προς όφελος άλλης δυνάμεως, οι ΗΠΑ θα έχουν να αντιμετωπίσουν έναν αντίπαλο που θα ελέγχει την τεράστια ευρασιατική επικράτεια και θα θέσει σε κίνδυνο την ηγεμονία τους. Συνεπώς, δεν έχουν την πολυτέλεια να εγκαταλείψουν την Ευρώπη στην τύχη της. Αυτό που θα συμβεί, εάν εδραιωθεί η ιδεολογική κατεύθυνση που εκφράζεται από τον Τραμπ, είναι η ανάπτυξη σχέσεων “a la carte” και όχι μέσω θεσμικών συνόλων, όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, που η αμερικανική πολιτική είχε ενισχύσει τις προηγούμενες οκτώ δεκαετίες.
Jens Bastian, Ειδικός Σύμβουλος ΕΛΙΑΜΕΠ
Η βασική γεωπολιτική τάση που προέκυψε από την ετήσια συνάντηση στο Νταβός είναι η συνειδητοποίηση, κυρίως από τους πολιτικούς ιθύνοντες και τους εκπροσώπους του επιχειρηματικού κόσμου στην Ευρώπη, ότι η «απομάκρυνση του κινδύνου» (‘de-risking’) από την κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Οι κυβερνήσεις εκτός Ευρώπης έχουν συνειδητοποιήσει νωρίτερα αυτή την τάση και έχουν αρχίσει να ενεργούν αναλόγως, κυρίως με την πρόσφατη αναπροσαρμογή των σχέσεων τους με την Κίνα, την Ινδία και τη Βραζιλία.
Χρειάστηκε ένας πρώην πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας και νυν πρωθυπουργός του Καναδά, ο Mark Carney, για να διατυπώσει την πιο ακριβή ανάλυση των γεωπολιτικών τάσεων και των στρατηγικών συνεπειών που αυτές συνεπάγονται. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, ο πρόεδρος της Γαλλίας και οι εκπρόσωποι της Επιτροπής στις Βρυξέλλες έκαναν δειλά σχόλια για αυτές τις γεωπολιτικές αλλαγές, προσπαθώντας παράλληλα να αποφύγουν να προκαλέσουν την αντίδραση του αυταρχικού ηγέτη του Λευκού Οίκου.
Με άλλα λόγια, η τρέχουσα γεωπολιτική αναπροσαρμογή βασίζεται στην αποδοχή του γεγονότος ότι οι χώρες δεν θα πρέπει μόνο να αναπτύξουν την ικανότητα δράσης τους χωρίς τις ΗΠΑ. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι θα πρέπει να σχεδιάσουν στρατηγικές επιλογές ενάντια στις ΗΠΑ, όσο ο πρόεδρος Τραμπ και οι οπαδοί του παραμένουν στην εξουσία.
Αυτή η εκτίμηση ήταν πιο εμφανής στο γεγονός ότι άλλες εξελίξεις με γεωπολιτικές επιπτώσεις έτυχαν πολύ λιγότερης προσοχής κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στο Νταβός, όπως για παράδειγμα η σφαγή Ιρανών πολιτών από τους Αγιατολάχ στο Ιράν τον Ιανουάριο και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο οποίος εισέρχεται πλέον στον τέταρτο χρόνο του.
Οι αδιάκοπες βομβιστικές επιθέσεις της Ρωσίας εναντίον πολιτικών στόχων και ενεργειακών υποδομών πέρασαν σε δεύτερη μοίρα, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ έθεσε την ατζέντα και έκλεψε την παράσταση στο Νταβός με την τελετή υπογραφής του «Συμβουλίου Ειρήνης» (‘Board of Peace’) για τη Γάζα. Ο πρόεδρος Ζελένσκι προσπάθησε απεγνωσμένα να επαναφέρει το ενδιαφέρον στην εισβολή και τη συνεχιζόμενη καταστροφή της χώρας του από τον ρωσικό στρατό.
Ωστόσο, οι σκέψεις και οι ανησυχίες των ευρωπαίων πολιτικών επικεντρώνονταν κυρίως στον ιμπεριαλισμό του Τραμπ στη Γροιλανδία και στην απειλή του να επιβάλει πρόσθετους δασμούς στα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ που στέλνουν μικρά στρατεύματα στρατιωτών στο απομακρυσμένο νησί της Αρκτικής.
Όποιος αναστέναξε με ανακούφιση φεύγοντας από το Νταβός, θα πρέπει να το ξανασκεφτεί. Η επόμενη πρόκληση από την Ουάσιγκτον είναι μόνο θέμα χρόνου. Η «πλημμύρα της ζώνης» (‘Flooding the zone’), όπως διακηρύσσουν οι υποστηρικτές του MAGA, έχει φτάσει στην Ευρώπη. Το Νταβός τον Ιανουάριο του 2026 αποτέλεσε το πεδίο αυτής της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Μπίλκεντ και Επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας, ΕΛΙΑΜΕΠ
Η εφετινή συνάντηση του Παγκοσμίου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός λειτούργησε ως πεδίο αντιπαραθέσεως μεταξύ των παραδοσιακών αντιλήψεων για την διεθνή τάξη και αυτών που εισηγείται ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ. Η αμερικανική πρόταση για την ίδρυση «Συμβουλίου Ειρήνης» υπήρξε χαρακτηριστική, καθώς θεωρήθηκε απόπειρα υποκαταστάσεως του θεσμικού πλαισίου το οποίο διέπει την διεθνή κοινότητα με επίκεντρο τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Παραλλήλως οι αμερικανικές απειλές κατά της Γροιλανδίας ανέδειξαν την άνευ προηγουμένου κρίση που υπονομεύει τα θεμέλια του ΝΑΤΟ αλλά και την ασφάλεια και σταθερότητα στην δυτική Ευρώπη, για πρώτη φορά από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ ανέδειξε με αριστοτεχνικό τρόπο τόσο την παρούσα δυστοπική κατάσταση, όσο και τις προκλήσεις που αναδεικνύονται για κράτη μεσαίου μεγέθους και επιρροής όπως ο Καναδάς αλλά και για οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η προσαρμογή στην νέα κυνική πραγματικότητα αλλά και η ανάπτυξη μηχανισμών για την διαχείριση των κρίσεων που έχουν αναδειχθεί και αναμένεται να προκύψουν στο προσεχές μέλλον αποτελεί το κύριο στρατηγικό ζητούμενο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διατλαντική συνεργασία τίθεται επομένως σε νέα βάση, η οποία πρώτον αποσκοπεί στην ανάπτυξη αποτρεπτικών μηχανισμών, ώστε να αυξηθεί εκθετικώς το κόστος υλοποιήσεως των κατά καιρούς διατυπωθεισών απειλών, χωρίς να αποκλείεται πάντως το ενδεχόμενον σταδιακής αποκαταστάσεως των σχέσεων εφόσον οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν. Οι αμερικανικές υπαναχωρήσεις ανέδειξαν ότι οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες μπορεί να έχουν σημαντικά αποτελέσματα, αν είναι σωστά σχεδιασμένες και εκπροσωπούν την κοινή βούληση των ευρωπαϊκών λαών για προστασία του κεκτημένου ειρήνης, ασφαλείας και διεθνούς συνεργασίας.
Κωνσταντίνος Καψάσκης, Ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ
Ποιες στρατηγικές τάσεις στην παγκόσμια γεωπολιτική ανέδειξε το Νταβός και ποιες επιπτώσεις προκύπτουν για τη διατλαντική συνεργασία;
Είναι δύσκολο να παραβλέψει κανείς την προειδοποίηση του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ πως είμαστε στα πρόθυρα μιας ρήξης του παγκοσμίου συστήματος, και όχι μιας μετάβασης σε κάποια καινούρια φάση της μεταπολεμικής τάξης όπως εγκαθιδρύθηκε από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες μετά το τέλος της πολιτικής του απομονωτισμού της δεκαετίας του ‘30. Οι επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ και ο τρόπος που αυτές διαμορφώνουν την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ πράγματι αυτό δείχνουν.
Κυρίως, υπάρχει μια πλήρης απαξίωση του διεθνούς δικαίου στο πιο θεμελιώδες επίπεδό του.
Μια ημέρα πριν την ομιλία του στο Νταβός, ο Τραμπ αποκάλεσε την κίνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να αναγνωρίσει την κυριαρχία του Μαυρικίου στα νησιά Τσάγκος, απόφαση που πάρθηκε μετά την κρίση του Διεθνούς Δικαστηρίου πως η απόσχιση των Τσάγκος από τον Μαυρίκιο το 1965 ήταν παράνομη, ως «μεγάλη ανοησία» .
Μια ήμερα μετά την ομιλία του, ο Τραμπ ανακοινώνει το ιδρυτικό καταστατικό του Συμβουλίου Ειρήνης, ουσιαστικά αγνοώντας την περιορισμένη δικαιοδοσία που ανατέθηκε σε αυτό με την Απόφαση 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, δηλαδή στην Γάζα. Έτσι, στα πρώτα αυτά βήματα, ο Τραμπ μοιάζει πως θέλει να δημιουργήσει έναν καινούργιο οργανισμό να ανταγωνιστεί, και γιατί όχι να αντικαταστήσει, τα Ηνωμένα Έθνη.
Οι επιπτώσεις αυτής της στροφής είναι ήδη ορατές. Ο Καναδάς και άλλες χώρες κοιτούν πλέον να μειώσουν το ρίσκο τους και την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ. Η επίσκεψη ΚάρνεΪ στο Πεκίνο, όπως και η μελλοντική επίσκεψη του Βρετανού Πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ αυτό προϊδεάζουν. Βέβαια, δεν αποκόπτεται κανείς εύκολα από την μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, αλλά δεν είναι αυτός ο στόχος. Αλλά καθώς μειώνεται η προβλεψιμότητα των ΗΠΑ, τόσο θα αρχίσουν να κοιτούν αλλού οι χώρες που συνιστούν την ευρύτερη Δύση, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαίων, πόσο μάλλον δε, όταν είναι πιθανό πως η σπασμωδική εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ είναι και αποτέλεσμα της αυξανόμενα τεταμένης κατάστασης στο εσωτερικό της χώρας.
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που συνδέουν την συγκρουσιακή εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ με την κατάσταση που επικρατεί στην πολιτεία της Μινεσότα και την σύγκρουση που έχει ήδη αποτέλεσμα των θανατηφόρο πυροβολισμό δυο ανθρώπων. Με τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κονγκρέσο να πλησιάζουν, με το σοβαρό ρίσκο πως οι εσωτερικές συγκρούσεις στην χώρα θα οξυνθούν δραστικά, μπορεί κανείς να προβλέψει με βεβαιότητα πως δεν θα υπάρχει καινούρια επιπλοκή στην διατλαντική σχέση;
‘Άλλωστε, ακόμα και σε πιο πρακτικό επίπεδο, όταν η νέα Εθνική Αμυντική Στρατηγική των ΗΠΑ μιλά ανοιχτά για την περίπτωση πολιτικής εμπλοκής των ΗΠΑ στα εσωτερικά των Ευρωπαϊκών χωρών, είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτόν ο κίνδυνος πως η Κίνα μπορεί να επιδιώκει να κάνει το ίδιο αλλά μυστικά;
Οι χώρες, και οι πολιτικοί τους αρχηγοί, θα είναι αντιμέτωποι τόσο με την πραγματικότητα αλλά και την συνείδηση τους. Η παγκόσμια στροφή και ο εναγκαλισμός του «ρεαλισμού» είναι μια εύκολη υπόθεση, το δύσκολο θα είναι να προασπιστούν οι αρχές που θα θέλαμε να διέπουν τον κόσμο. Προς το παρόν, κερδισμένοι μοιάζουν να είναι αυτοί που παίζουν το παιχνίδι του Αμερικανού προέδρου, όπως ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μάρκ Ρούτε που αδιάκοπα επαινεί τον Τραμπ. Η ερώτηση είναι μέχρι πότε καταπίνει κανείς τις αρχές του για έναν πρόεδρο που ευθέως αμφισβητεί τις θυσίες των συμμάχων του, όπως έκανε ο Τραμπ για τους νεκρούς των συμμαχικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν.
Μάνος Ματσαγγάνης, Καθηγητής δημόσιας οικονομικής στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου, Επικεφαλής του Προγράμματος Ευρωπαϊκής Οικονομίας, ΕΛΙΑΜΕΠ
Μετά το Νταβός
Τα καταιγιστικά γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων, με επίκεντρο το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, επιβεβαιώνουν αυτό που πολλοί στην Ευρώπη φοβόντουσαν αλλά αρνιόντουσαν να πιστέψουν: ότι δηλ. η «Δύση» ως γεωπολιτική κατηγορία με τις ΗΠΑ στο ρόλο της «αναντικατάστατης δύναμης» πλέον δεν υφίσταται. Πράγματι, οι απειλές ότι οι ΗΠΑ θα προσαρτήσουν την Γροιλανδία (ακόμη και με τη βία, αν χρειαστεί), οι απαξιωτικές δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ για τις χώρες του ΝΑΤΟ, η πανηγυρική ίδρυση «Συμβουλίου Ειρήνης» (με τη Ρωσία και την Τουρκία αλλά χωρίς τη Γαλλία ή τη Βρετανία), δείχνουν ότι η Ατλαντική Συμμαχία έχει δεχθεί ένα συντριπτικό πλήγμα.
Ακόμη και αν τελικά αποτραπεί το εφιαλτικό ενδεχόμενο η Ευρώπη να δεχθεί στρατιωτική επίθεση από τις ΗΠΑ, είναι φανερό ότι δεν μπορεί πια να υπολογίζει στην αμερικανική αμυντική ομπρέλα των ΗΠΑ (π.χ. σε περίπτωση που κάποιο κράτος μέλος της ΕΕ ή/και του ΝΑΤΟ δεχθεί επίθεση), γεγονός που φυσικά καθιστά μια τέτοια επίθεση πιθανότερη. Τώρα το ΝΑΤΟ κινδυνεύει να έχει το τέλος της Κοινωνίας των Εθνών, που συνέχισε να λειτουργεί στα χαρτιά έως το 1946, ενώ είχε ακυρωθεί στην πράξη ήδη από την δεκαετία του 1930, όταν απέτυχε να αποτρέψει την επιθετικότητα των δυνάμεων του Άξονα στην Μαντζουρία και στην Αβησσυνία.
Η επανατοποθέτηση των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη φαίνεται μόνιμη. Η ήττα του κινήματος MAGA στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου 2026, και στις προεδρικές εκλογές του 2028, μπορεί να βελτιώσει τις σχέσεις με την Ευρώπη, αλλά είναι απίθανο να επαναφέρει την Ατλαντική Συμμαχία των προηγούμενων 80 ετών. Ως προς αυτό, η ομιλία του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας (και πιθανού διεκδικητή της Προεδρίας το 2028) στο Νταβός υπήρξε αποκαλυπτική: κριτική της επιθετικότητας του Προέδρου Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, και καταδίκη της δολοφονίας δύο πολιτών από τις δυνάμεις του ICE στη Μινεάπολη, αλλά ούτε λέξη για τη βοήθεια στην Ουκρανία, για το μέλλον του ΝΑΤΟ, για τη ρύθμιση των πολυεθνικών της τεχνολογίας, ή για τους δασμούς στα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Η Ευρώπη διαθέτει τους πόρους (υλικούς και ανθρώπινους) που θα της επιτρέψουν να αποκτήσει την αμυντική ισχύ που χρειάζεται για να αποθαρρύνει όσους την επιβουλεύονται. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν αρκεί: η αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων αναπαράγουν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ, και εκθέτουν την Ευρώπη σε θανάσιμους κινδύνους. Χωρίς αυτονομία, χωρίς στενή συνεργασία με άλλες «μεσαίες» δυνάμεις (όπως η Βρετανία και ο Καναδάς), και χωρίς επιλεκτικές συμφωνίες ειδικού σκοπού με τρίτες χώρες, δεν φαίνεται πώς θα μπορέσουμε να υπερασπιστούμε την ειρήνη, τη δημοκρατία, την ελευθερία στην περιοχή μας. Τα πρόσφατα γεγονότα βοηθούν όλο και περισσότερους Ευρωπαίους να συνειδητοποιήσουν ποια είναι η μοίρα που μας περιμένει αν αρνηθούμε ή αν αποτύχουμε.
Ronald Meinardus, Κύριος Ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ
Οι θεμελιώδεις μετατοπίσεις στη διεθνή πολιτική συνήθως προκύπτουν μέσω σταδιακών διεργασιών και όχι μέσω αιφνιδίων σοκ. Το ίδιο ισχύει και για την προβλέψιμη αποδόμηση της δυτικής τάξης υπό αμερικανική ηγεσία, την οποία η Ευρώπη έμαθε να εκτιμά ως σταθεροποιητικό πλαίσιο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός ενδέχεται, εκ των υστέρων, να θεωρηθεί ως η στιγμή κατά την οποία οι ρωγμές στη διατλαντική συνοχή κατέστησαν αδύνατο να αγνοηθούν.
Στον πυρήνα βρίσκεται μια στρατηγική μετατόπιση στην Ουάσιγκτον. Οι προτεραιότητες των ΗΠΑ επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στον Ινδο-Ειρηνικό και στην ανάσχεση της Κίνας, ενώ η Ευρώπη έχει ελάχιστες επιλογές πέρα από το να αναλάβει πολύ μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια. Το μήνυμα δεν είναι καινούργιο, όμως ο τόνος και η συνέπεια με τους οποίους πλέον διατυπώνεται έχουν εντείνει την ευρωπαϊκή ανησυχία. Η απομάκρυνση της Αμερικής από την πολυμέρεια αποτελεί μακροχρόνια τάση, για την οποία η Ευρώπη παραμένει ανεπαρκώς προετοιμασμένη.
Η κατάρρευση της διατλαντικής βεβαιότητας έχει πυροδοτήσει μια έντονη φάση στρατηγικής επαναξιολόγησης στις πρωτεύουσες της Δύσης. Η ποικιλία των απόψεων μπορεί να φαίνεται χαοτική. Στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε σε μια φάση δημοκρατικής διαμόρφωσης γνώμης και προσανατολισμού – μια διαδικασία για την οποία, αν θέλουμε να παραμείνουμε πιστοί στις αξίες μας, δεν υπάρχει εναλλακτική.
Στο ένα άκρο του φάσματος βρίσκονται φωνές που περιγράφουν την κατάσταση ως σημείο χωρίς επιστροφή και καλούν σε μεγαλύτερη αυτονομία των «μεσαίων δυνάμεων». Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ εξέφρασε αυτή τη γραμμή στο Νταβός, υποστηρίζοντας ότι «η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική» και ότι οι χώρες πέρα από τις υπερδυνάμεις πρέπει να αξιοποιήσουν το τρέχον ρήγμα για να οικοδομήσουν μια πιο συνεργατική και ανθεκτική τάξη. Κυβερνήσεις όπως της Γερμανίας και της Ελλάδας προειδοποιούν κατά της πρόωρης αποστασιοποίησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και οι δύο καθοδηγούνται από φόβους στρατηγικής ευαλωτότητας χωρίς την αμερικανική στήριξη – έναντι της Ρωσίας στο Βερολίνο και της Τουρκίας στην Αθήνα. Μια άλλη οπτική υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη κεντρικότητα της συμμαχίας. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποίησε ωμά ότι όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ «ονειροπολεί», υπογραμμίζοντας τόσο την εξάρτηση της Ευρώπης όσο και τη διαχρονική στρατηγική σημασία του ΝΑΤΟ.
Η πραγματικότητα πιθανότατα θα εξελιχθεί μεταξύ αυτών των δύο πόλων. Μια απότομη ρήξη φαίνεται απίθανη· μια σταδιακή απομάκρυνση και μια βήμα προς βήμα αμερικανική υποχώρηση δεν είναι πλέον ζήτημα του αν, αλλά του πόσο μακριά θα φτάσει. Αυτό υποχρεώνει την Ευρώπη να καταβάλει τεράστιες προσπάθειες στην άμυνα, στους εξοπλισμούς και στην οικονομική συνεργασία, ενώ ταυτόχρονα εντείνει την αναζήτηση νέων εταίρων. Η εκτεταμένη εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαφοροποίησης και σηματοδοτεί ένα ορόσημο στη δύσκολη πορεία προς τη μείωση των διατλαντικών εξαρτήσεων.
Σπύρος Μπλαβούκος, Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Επικεφαλής Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αριάν Κοντέλλη, ΕΛΙΑΜΕΠ
Νταβός: Η Ώρα της Αλήθειας
Υπάρχουν ορισμένες ομιλίες που θεωρούνται διαχρονικά ορόσημα συμπύκνωσης και συμβολικής αποτύπωσης ολόκληρων ιστορικών περιόδων. Τα ’14 Σημεία’ του Προέδρου Ουίλσον, το 1918, δεν αποτέλεσαν μονάχα επί μακρόν σημείο αναφοράς της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής αλλά και έθεσαν τις βάσεις για ένα φιλελεύθερο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης μέσω συνεργασίας και ίδρυσης διεθνών οργανισμών. Το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» του Ουίνστον Τσώρτσιλ, το 1946, ανέδειξε την πολιτική και ιδεολογική πόλωση μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και της Δύσης, σηματοδοτώντας τις απαρχές του Ψυχρού Πολέμου. Χωρίς διάθεση υπερβολής, η ομιλία του Καναδού Πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, στο Νταβός, έθεσε την τρέχουσα γεωπολιτική και γεωοικονομική κατάσταση στη σωστή της βάση. Το μεταπολεμικό αφήγημα περί μιας διεθνούς τάξης πραγμάτων στηριγμένη σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδές και η ισχύς των μεγάλων δυνάμεων ανέκαθεν καθόριζε το κανονιστικό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας του διεθνούς συστήματος, έστω και με συγκεκαλυμένο τρόπο. Βιώνουμε την εποχή ρήξης με το αφήγημα αυτό, με την ωμή επιστροφή της ισχύος στο κέντρο όλων των διεθνών διαδράσεων. Η αντίδραση είναι μονόδρομος και έχει διττό χαρακτήρα: πρώτον, πραγματισμός και ενίσχυση των αποτρεπτικών δυνατοτήτων κάθε κράτους που επιθυμεί να διατηρήσει τη στρατηγική αυτονομία του και δεύτερον, επιδίωξη συνεργασίας σε ισότιμη βάση με ομονοούντες εταίρους, που εξακολουθούν να πρεσβεύουν το ίδιο αξιακό σύστημα αρχών και νορμών συμπεριφοράς. Η συνεργασία για τις μικρές και μεσαίες δυνάμεις είναι μονόδρομος, γιατί, όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο Καναδός Πρωθυπουργός, «αν δεν είσαι στο τραπέζι, βρίσκεσαι στο μενού».
Κατερίνα Σώκου, Ερευνήτρια Εξωτερικού, Εκτελεστική Διευθύντρια στο Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, Εξωτερική Συνεργάτης, Atlantic Council
Συναλλακτικός πραγματισμός για όλους
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του 2026 στο Νταβός έχει περιγραφεί ως μια «νεκροψία» της μεταψυχροπολεμικής, βασισμένης σε κανόνες, τάξης. Ενώ το επίσημο θέμα, A Spirit of Dialogue («Πνεύμα Διαλόγου»), επεδίωκε να εμπνεύσει μια επιστροφή στην καλή θέληση, οι εργασίες του Φόρουμ αποκάλυψαν μια βαθύτερη ρήξη στη διεθνή αρχιτεκτονική.
Το έλλειμμα εμπιστοσύνης μεταξύ των ΗΠΑ και των δυτικών συμμάχων τους κορυφώθηκε μετά τις αμερικανικές απειλές για εισβολή στη Γροιλανδία και για επιβολή δασμών σε μέλη του ΝΑΤΟ που διαφωνούσαν, ενώ η στροφή 180 μοιρών του Προέδρου Τραμπ έχει κάνει ελάχιστα για να κατευνάσει τις ανησυχίες των συμμάχων του. Πράγματι, στην ισχυρή ομιλία του, ο Καναδός Πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε ότι η παλιά «ευχάριστη μυθοπλασία» μιας σταθερής, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ διεθνούς τάξης έχει τελειώσει και έχει αντικατασταθεί από τη «σκληρή πραγματικότητα» ενός ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Η ομιλία του αποτύπωσε τις ανησυχίες των λεγόμενων «μεσαίων δυνάμεων», χωρών όπως ο Καναδάς, η Ινδία και τα κράτη-μέλη της ΕΕ, που έχουν συνειδητοποιήσει την ανάγκη να οικοδομήσουν νέους συνασπισμούς για την προάσπιση των συμφερόντων τους, καθώς βλέπουν το εμπόριο να χρησιμοποιείται ως εργαλείο κρατικής ισχύος. Σε οικονομικούς όρους, αυτή η τάση τοποθετεί την ασφάλεια πάνω από την αποδοτικότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ ταυτόχρονα αποδυναμώνει τις παραμέτρους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο όνομα της διαφοροποίησης του εμπορίου. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες περιέγραψαν τη στρατηγική αυτονομία ως διαρθρωτική αναγκαιότητα για την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία σε κρίσιμους τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια και οι ψηφιακές υποδομές.
Το Νταβός φαίνεται να έχει επιταχύνει την αντίληψη μιας κατακερματισμένης παγκόσμιας οικονομίας μέσα σε ένα ολοένα πιο ασταθές και πολυπολικό πολιτικό σύστημα, όπου ο συναλλακτικός πραγματισμός αποτελεί την ουσία για όλους, τόσο για τις μεγάλες όσο και για τις μεσαίες δυνάμεις. Πρόκειται για ένα παιχνίδι επιρρεπές σε λανθασμένους υπολογισμούς, καθώς η Έκθεση Παγκόσμιων Κινδύνων 2026 του WEF κατονομάζει τη «γεωοικονομική αντιπαράθεση» ως τη σημαντικότερη βραχυπρόθεσμη απειλή.
Δημήτρης Τσαρούχας, Επισκέπτης Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Georgetown, Κύριος Ερευνητής Εξωτερικού, ΕΛΙΑΜΕΠ
Το Νταβός της Νέας Εποχής
Το Νταβός του 2026 περνά στην ιστορία ως σημείο καμπής για τις διατλαντικές σχέσεις, τουλάχιστον σε μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. Επιβεβαιώνει πως η σχέση ΗΠΑ-ΕΕ δεν περνά απλά μια κρίση, αλλά χαρακτηρίζεται πλέον από στρατηγική καχυποψία, και την διάθεση (εκ μέρους τουλάχιστων κάποιων μελών του ΝΑΤΟ, όπως ο Καναδάς) ανάληψης πρωτοβουλίών για την διαμόρφωση ενός νέου πολυπολικού συστήματος στο διεθνές στερέωμα. Οι βεβαιότητες του παρελθόντος σχετικά με τον ρόλο των ΗΠΑ στον δυτικό κόσμο, αλλά και παγκοσμίως, είναι πια μια ανάμνηση.
Μολονότι η νέα διακυβέρνηση Τραμπ είχε καταστήσει σαφές στις Βρυξέλλες πως θεωρεί την Ένωση στρατηγικό αντίπαλο, και πως η φιλελεύθερη αντίληψη της ΕΕ είχε πλέον έναν ιδεολογικό εχθρό στον Λευκό Οίκο, η Ένωση είχε επιλέξει να πορευθεί σε ένα πλαίσιο συνεργασίας για να εξασφαλίσει συνεργασία με τις ΗΠΑ στον εμπορικό τομέα και να διασκεδάσει τις εντυπώσεις συντονισμού ττης στάσης της Ουάσιγκτον με την Μόσχα στο μέτωπο της Ουκρανίας. Όμως η επαναφορά του ζητήματος της Γροιλανδίας στο προσκήνιο και κυρίως η άρνηση του Λευκού Οίκου να απορρίψει μια στρατιωτική επίλυση της τεχνητής αυτής κρίσης ενέτεινε την πίεση στο εσωτερικό της ΕΕ να ορθώσει το ανάστημα της και να προβεί σε αποφασιστικές κινήσεις χειραφέτησης της. Οι σχετικές δηλώσεις του Γάλλου Προέδρου στην Ελβετία είναι ενδεικτικές, ενώ η υπογραφή μιας μεγάλης εμπορικής συμφωνίας με τη Ινδία λίγες μέρες μετά το Νταβός επιβεβαιώνει την διάθεση των Βρυξελλών να επανακαθορίσουν τις διατλαντικές σχέσεις σε νέα βάση.
Ο επανακαθορισμός αυτός περιλαμβάνει κυρίως το οικονομικό και εμπορικό κομμάτι, δεδομένου του προστατευτισμού που χαρακτηρίζει τις ΗΠΑ, αλλά και νέους τομείς, όπως η ενέργεια. Η εξέλιξη αυτή θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα και στην Αθήνα, μια που οι Βρυξέλλες δεν είναι διατεθειμένες να ανταλλάξουν έναν ημι-μονοπωλιακό προμηθευτή (Ρωσία) για έναν νέο και ακριβότερο (ΗΠΑ). Εντούτοις, οι νέες διατλαντικές σχέσεις δεν μπορούν να συμπεριλάβουν την άμυνα, τουλάχιστον στο ορατό μέλλον, ή τομείς όπως οι νέες τεχνολογίες, ενώ διαφορές σε ότι αφορά την απόσταση που θα πρέπει να τηρηθεί από την Ουάσιγκτον έχουν ήδη διαφανεί μεταξύ των πιο σημαντικών κρατών-μελών, όπως η Γαλλία (που αβαντάρει μια πιο σκληρή γραμμή) και την Γερμανία (που συντάσσεται με την Ιταλία σε μια πιο διαλλακτική στάση).
Αναλυτές
