Η διαμόρφωση της θέσης της Τουρκίας ως μεσαίας δύναμης: πόροι, δράση και περιορισμοί

• Ο χαρακτήρας της Τουρκίας ως μεσαίας δύναμης δεν αποτελεί ούτε ρητορική υπερβολή ούτε πρόσφατη ανακάλυψη· είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας στρατηγικής αυτοτοποθέτησης που συνδυάζει το στρατιωτικό βάρος που της προσφέρει η ένταξή της στο ΝΑΤΟ, τη γεωστρατηγική της θέση, τον διπλωματικό ακτιβισμό, την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας και την περιφερειακή της εμβέλεια. Η ταυτότητα της Άγκυρας ως μεσαίας δύναμης δεν αφορά, επομένως, απλώς το κύρος, αλλά τη μετατροπή της ευπάθειας σε επιρροή και της γεωστρατηγικής θέσης σε διπλωματική σημασία.
• Ο πυρήνας της συμπεριφοράς της Τουρκίας ως μεσαίας δύναμης έγκειται στην «ελεγχόμενη μη αποκλειστικότητα»: η Άγκυρα παραμένει προσκολλημένη στο ΝΑΤΟ, στις ευρωπαϊκές αγορές και στους ευρωατλαντικούς θεσμούς, ενώ ταυτόχρονα διευρύνει το περιθώριο ελιγμών της με τη Ρωσία, τον Κόλπο, την Κεντρική Ασία, την Αφρική και τμήματα της Ασίας. Αυτό δεν ισοδυναμεί με πλήρη ρήξη με τη Δύση, αλλά με μια στρατηγική διατήρησης των δεσμών παντού, χωρίς να εξαρτάται πλήρως από κανέναν.
• Η άνοδος της αμυντικής βιομηχανίας της Τουρκίας, ιδίως μέσω των drones, των μη επανδρωμένων συστημάτων και των νέων ευρωπαϊκών συνεργασιών, όπως η συνεργασία Baykar–Leonardo και η συνεργασία με την Ισπανία στο πλαίσιο του προγράμματος Hürjet, έχει μετατρέψει τη σκληρή δύναμη σε διπλωματικό πλεονέκτημα. Η στρατιωτική ικανότητα της Τουρκίας δεν αφορά πλέον μόνο την αποτροπή· πλέον δημιουργεί εξαγωγικούς δεσμούς, δίκτυα εκπαίδευσης, εξαρτήσεις σε θέματα συντήρησης και πολιτική επιρροή σε ζώνες συγκρούσεων και κράτη-εταίρους.
• Η γεωγραφική θέση αποτελεί ταυτόχρονα το μεγαλύτερο εμπόδιο αλλά και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Τουρκίας. Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, η Συρία, το Ιράκ, οι εντάσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, η Ανατολική Μεσόγειος και ο Νότιος Καύκασος εκθέτουν την Τουρκία σε αλληλοεπικαλυπτόμενες κρίσεις· ωστόσο, η ίδια αυτή γεωγραφική θέση επιτρέπει στην Άγκυρα να λειτουργεί ως σύνδεσμος μεταξύ της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, του ΝΑΤΟ και της Μαύρης Θάλασσας, των παραγωγών και των καταναλωτών ενέργειας, καθώς και των ζωνών σύγκρουσης και των διαπραγματευτικών τραπεζιών.
• Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Τουρκίας δεν είναι η έλλειψη πόρων που αρμόζουν σε μια μεσαία δύναμη, αλλά η δυσκολία να μετατραπούν αυτοί οι πόροι σε διαρκή αξιοπιστία. Η οικονομική ευπάθεια, ο πληθωρισμός, η αστάθεια του νομίσματος, η οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας, η αδύναμη εικόνα του κράτους δικαίου, οι πολιτικοποιημένοι θεσμοί και το ανεπίλυτο ζήτημα της μετα-Ερντογάν εποχής περιορίζουν την ικανότητα της Τουρκίας να εξελιχθεί σε μια πιο αξιόπιστη, συνεκτική και θεσμικά σταθερή μεσαία δύναμη.

Το Κείμενο εργασίας υπογράφει ο Ahmet Erdi Öztürk, Κύριος Ερευνητής Εξωτερικού, Πρόγραμμα Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Διαβάστε το εδώ (στα Αγγλικά).